________________
૧૯૦
ન જૈન સંપ્રદાય ઊભો થઈને, કરી રહ્યા છે. તેના જુદાં જુદાં પાસાંને તટસ્થ રીતે છણીએ જેથી સ્પષ્ટતા થઈ જાય ?
(૧) સહુથી પહેલી બ્રમણ સ્વભાવ–પરભાવની છે. સ્વભાવને અર્થ આત્માને ભાવ થાય છે, સાથે વિશ્વના ચૈતન્યને ભાવ પણ થાય છે. ઘણાં તેના બદલે સ્વભાવ એટલે કેવળ આત્મભાવ “એગ મે સાઓ અપા ?”—આવી ગાથાઓ વાંચીને ગ્રહણ કરી લે છે. આમાં ભૂલ એ થાય છે કે બીજાના આત્માના સ્વભાવને પરભાવ ગણીને જડના ભાવમાં એને ખતવી દે છે. સ્વભાવના આ ખાટા અર્થ માટે સમયસારમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે. ત્યાં આત્માની ૪૭ શકિતઓ બતાવી છે. તેમાં ‘વિભુત્વશક્તિને અર્થ સમયસારમાં કર્યો છે “સમાવ થાપ વૈપા વિમુરારિ બધા આત્માઓની સાથે વ્યાપક એકરૂપતા એ વિભુત્વ શક્તિ છે. આ ઉપરથી જાણી શકાશે કે સ્વભાવરમણ એટલે કેવળ પોતાના જ આત્મભાવમાં રમણ કરવું તે એકાંગી છે.
સિદ્ધ ભગવાન માટે કહેવામાં આવ્યું છે કે “તેઓ સહુના (સર્વ આત્માઓના) ઘટના (આત્માના) ભાવ જાણી દેખી રહ્યા છે. જે સિદ્ધ ભગવાનને સ્વભાવ પ્રમાણે પિતાને જ આત્મભાવ જેવો જાણવો હોય તો તેઓ શા માટે વિશ્વના આત્માઓના ભાવો દેખે કે જાણે?
સ્વભાવના એકાંગીપણુના ભયસ્થળોમાં સર્વ પ્રથમ બીજા આત્માઓ પતિ દુર્લક્ષ અપાયું. બીજાના આત્માઓની ઉપર આવેલાં આવરણોને દુર કરવા પ્રતિ ઉદાસીનતા આવી. બીજાનું ગમે તે થાય પણ પિતાનું જ કરી એ સ્વાર્થભાવનાના કારણે, બીજાઓની સેવા, દયા, દાન વગેરે કરવાનો વહેવાર પણ છોડાવી દેવામાં આવ્યો. પરિણામ એ આવ્યું કે આત્મભાવની વાતેમાંથી, શરીરપષણ ઉપર આવી ચઢયા. પરિણામે સાંખ્યદર્શનના એકાંગી આત્મવાદની જેમ મનાવું શરૂ થયું કે આત્મા તે શુદ્ધ-બુદ્ધ-મુક્ત છે; તેથી શરીરથી જે કંઈ થાય છે તે શરીરમાં વર્તે છે. “ઈદ્રિય ઈદ્રિયામાં વર્તે છે”, મતલબ કે જપ, તપ, ધર્મક્રિયાઓ વગેરે છે. શરીરને ધર્મ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
