________________
૨૫૬
દષ્ટિએ ઘડતરનું કાર્ય કરવાનું છે. આપણે લોકોમાં ઊંડે આ સંસ્કાર પડ્યા હેઈને તેમ થવું સરળ છે. કેંગ્રેસ રાજકીય સંસ્થા રૂપે રહી છે; અને રચનાત્મક કાર્યકરોની સંસ્થા ગાંધી સેવા સંઘ જેવી સવગી નથી બની; એટલે તેમાં વિશાળ વ્યાપતા અને ઉંડાણને યોગ મળ્યો નથી. એથી દરેક વસ્તુને ધર્મની દૃષ્ટિએ સમજાવવાની કળા શીખવાની બાકી રહે છે. એ માટે ધર્મસંસ્થાના ક્રાંતિપ્રિય સાધુ-સાધ્વી, સન્યાસીઓ તેમજ ધર્મજીવીઓએ લોકોના ઊંડા સંપર્કમાં આવવું પડશે. લોકોગામડાના લોકો વિશેષ રૂપે, ધર્મ પ્રતિ આકર્ષાય છે, એવું મને અનુભવ ઉપરથી લાગ્યું છે. એટલે જ ભલે આજના ધર્મનાયકોમાં વિશાળ વ્યાપક્તા ન હોવા છતાં પણ લોકો ભજન-કીર્તન કે પ્રવચન નિમિત્તે આકર્ષાય છે. જે તેમને ઊંડી સમજણપૂર્વક કહેવામાં આવે છે તેઓ સમજે પણ છે.
એક દાખલો ટાંકું –એકવાર કચ્છના એક ગામડામાં એક ભાઈ એ આર્થિક દૃષ્ટિએ વાછરડાને ખસી કરવાની વાત કરેલી. ત્યારે લોકો ઉશ્કેરાઈને ચાલ્યા ગયેલા.
હું તે ગામમાં ગયે અને મેં ધર્મની દૃષ્ટિએ એ જ વાત તેમને ધીરેથી કહી. “ગાયને તમે માતા કહે અને તેના વાછરડાને એકીને કાઢી મૂકો. તે આંખલો બનીને સહુને રંજાડતો ફરે તે એ સારું છે કે કેમ? આજે આર્થિક દૃષ્ટિએ આખલા પાળવા મુશ્કેલ છે. ત્યારે બીજા લોકો એને પકડીને એની ખસી કરે એમાં તે શ્રાવકના પંદર વર્જિત કર્માદાનમાં “નિષ્ઠઇમે” દેષ લાગે; પણ અપવાદ રૂપે જે આપણે જાતે કરીએ અને બળદ બનાવીએ તે તેમાં પહેલા વ્રતના અતિચાર તરીકે છુટ પણ રાખી શકાય.”
તેઓ વિચારમાં પડી ગયા.
મેં તેમને વધારામાં કહ્યું : “જૈન તત્વજ્ઞાન ઝીણવટભરી અહિંસાની વાત કરે છે પણ તે વહેવાર અને સિદ્ધાંતને તાળે મેળવી આપે છે. એટલે જ તેણે યંત્રની અપેક્ષા ખેતીમાં અપારંભ કહ્યો.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
