________________
( ૫૩ ) લઇ ૨, વરિ [કરૂણુ-જનક] 14, શ, માજા, વાજાના, ઉત્સાહ- જનક] નાગ, જિ-રિ, ૮a ,
219121 (Compound words) બધે સ્થળે સમાસ થતું નથી. પ્રયોગ અનુસારે સમાસને નિર્ણપ થાય છે.
&& H#12 (Copulative.) (૧) જે સમાસ પડે બે વિશેષ્ય પદે મળીને એક પદ થઈ જાય, તેમજ બને પદને પ્રધાન રૂપે અર્થ જણાય, તેનું નામ % સમાસ; &% સમાસ થયે કોઈ સ્થળે વિભક્તિને લેપ થાય છે, અને ક્યાંહીં નથી પણ થતો. | মা ও বাপ= মাপ, নাম ও ধাম=নামধাম, ভাই ও ভগিনী=ভাই ভগিনী, মাছ ও ভাত = মাছভাত, হাট ও বাজার হাট বাজার, দাস ও જાગૌ=ાગ જાની.
(૨) વિશેષ્યની માફક વપરાતા બે વિશેષણ પદોને પણ સમાસ થાય છે. જેમકે. રૂાના ચંfણ =નાર fણ, કાણે અને લંગડે નિરર૩ 5Q=ના 5 , –fજ, ઓછું વધતું. ન– ન, બહુ સારો આદિ.
(૩) દ્વન્દ સમાસમાં કયો શબ્દ આગળ રહે, અને કયો પાછળ તેને નિર્ણય કરવો સહેલ નથી. તેના અનેક નિયમો છે. (૧) સ્ત્રી પુરૂષને સંબંધ રહેતાં આગળ પુરૂષ અને પાછળ સ્ત્રી રહે છે, જેમકે –૮ , - ત્ન, ગગૌ, -trછી, [૨] તેવો સંબંધ ન રહેતાં પહેલાં હવે શબદ રહે છે અને પાછળ દીર્ધ અથવા બેલવામાં કઠણું માલુમ પડતા શબ્દો રહે છે; જેમકે–ત્ર પૂજન, –ાચઢ, મન-મગના, માલ-મસાલે. મિડ-મજ, આદિ. [૩] પૂજય, તેમજ મુખ્ય હેયતે આગળ અન્ય પાછળ જેમકે,– –બઇ, જન-જનો ગાવું બજાવું, શfઉ-ભતા, ખાવું પહેરવું, મૂર–સંહ આદિ કેટલેક સ્થળે કોઈ પણ નિયમ લાગુ નથી પડતો. જેમકે –ાસ, ખેતર ખેતર, બનાના , લેવડ દેવડ. ગૌ- મ, મા
www.umaragyanbhandar.com
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
