________________
“ખ” ચિન્હ વાળાં. રૂપ સંજમાર્થ અને તુરછાર્થના પ્રથમાના બહુ વચનમાં અને દ્વિતીયાદિ સઘળા વિભક્તિઓના એક વચન તેમજ બહુ વચન બનેમાં વપરાય છે.
જે પદને સ્થાને સર્વનામને પ્રયોગ કરવામાં આવે, તે પદનું જે લિંગ, અને જે વચન હેય; સર્વનામનું પણ તેજ લિંગ અને તેજ વચન જાણવું. લિંગ ભેદે સર્વનામનાં રૂપો જુદાં થતાં નથી.
ન, મન, ગૃહ, , ૨. હૈ, અત્ર, નિક, જ, આદિ કેટલાક શબ્દ ઘણે સ્થળે સર્વનામની જેમ વ્યવહત થાય છે. ઉદા. દિનન ઝન বহুকাল পর্যন্ত বিচার করিলেন, তার পর উভয়ে কোথায় চলিয়া গেলেন। દિનેશ અને રમેશે બહુ કાલસુધી વિચાર કર્યો, ત્યાર બાદ બન્ને કયાંહી ચાલ્યા ગયા,
સમીપમાં રહેલ અથવા પાસે રહેલા પદાર્થને સ્થાને ફ્રેશ”તે અપેક્ષાએ દૂરમાં રહેલ પદાર્થને સ્થાને છેશ,” તેમજ તે અપેક્ષાએ પણ દૂર રહેલ પદાર્થના સ્થાનમાં “છાશ' ને વ્યવહાર કરાય છે, કયાંહી રે એ નિયમ નથી પણ લાગતે
“જિ” એ પ્રશ્ન સૂચક સર્વનામ છે, ઉદા મf વિના તે શું છે, જતાં પ્રશ્નનું જ્ઞાન ન થતું હોય ત્યાં તથા કોઈ અજ્ઞાત મનુષ્યને સ્થાને સર્વનામને વ્યવહાર કરવું હોય ત્યાં “જિ' ને સ્થાને ‘ ’ આદેશ થઈ જાય છે.
, , ૭, ૯, હરે, છે, અરે, કરે, ન અને ન એ કેટલાક સર્વ. નામ જે વિશેષ્યની પૂર્વમાં લાવવામાં આવે તે હેને વિશેષણની માફક વ્યવહાર થાય છે.
કારક તેમજ વિભક્તિ પ્રયાગ સંબંધી જે જે નિયમો આગળ દેખાડવામાં આવેલ છે. તે બધા નિયમે સર્વે નામમાં પણ લાગુ પડે છે. સર્વનામના કર્તા કારકમાં “” વિભક્તિને લેપ થાય છે ઉદા જમિ ધિરા
કયાંહીં કયાંહી સંસ્કૃત સર્વનામને પશુ વ્યવહાર થાય છે ઉદા અબ. જાની, મોર, વાવ, મિજાજ્ઞા અમારા દેશના, હમારા દેશના, જયાં લુગી, વ.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
