________________
૧૭
એટલે ત્યાંની વસ્તુસ્થિતિને અનુકૂળ પંચાંગમાં ફેરારા કરવા પડયા અને દસ મહિનાનું વર્ષ કર્યું; પણ તેમ કરતાં વર્ષ બાર મહિનાનું છે એવી તેએની માન્યતા સ્થળે સ્થળે સ્પષ્ટ દેખાતી જાય છે. સૂર્યો કેટલા છે તે પ્રશ્ન ( તમ
વિસ્ત્યા કૃત્તિ) ના ઉત્તર આપવામાં આવે છે કે “ માસ બાર છે અને ખાર સૂર્યો છે. ” (દ્વારગમાનાઃ સંવત્સત્યંત આદિસ્થા: શતપથબ્રાહ્મણુ.) વળી ,પ્રજાપાતએ મૂળમાં ખાર સૂર્યા સર્જ્યો ” એવુ વાય પણ શતપથબ્રાહ્મણમાં છે એટલે છ ઋતુ અગર તા ભાર માસવાળું પંચાંગ પ્રાચીન હતું અને પાંચ ઋતુ અગર દસ માસવાળું પંચાગ પછીથી કરવામાં આવ્યુ હતુ, એ સાબીત થાય છે. અન્ય સ્થળે વેદ, સહિતા સહિતાઓ વગેરેમાં વાર વાર ઉલ્લેખ આવે છે, જેમાં વર્ષે બાર માસનું જ છે એમ કહેવામાં આવે છે, અને દસ માસનું પંચાંગ પ્રચ લિત થયા છતાં બાર માસના વર્ષની વાત વીસારે મુકવામાં આવતી નથી; પણ પ્રાચીન અને સત્ય પ’ચાંગ ખાર, - માસવાળું છે એમ કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરથી બાર ભાસવાળું પંચાંગ પ્રાચીન હતું. એમ માનવામાં આવે તેની સાથે જ માનવું પડશે કે આય્યને આદિનિવાસપ્રદેશ ઉત્તર ધ્રુવ તેા ન જ હાઇ શકે; કારણુ કે તેમ હાયતે દસ માસ અગર સાત માસવાળું પંચાંગ તેનુ પ્રાચીન હેવાના ઉલ્લેખ હાવા જોઇએ.
♦
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, watumaragyanbhandar.com
