________________
ર્યા ( મારું પુનઃ ) એટલે આર્યોએ પ્રથમ પૂર્વ તર૪. -બંગાળા તરફ-નષ્ક્રમણ કર્યું અને સદાનીર સુધી સસ્થાને સ્થાપ્યાં. શતપથબ્રાહણમાં વિસ્તૃત હકીકત આપી છે તે હગવેદના છૂટાછવાયા પ્રસંગોને બરાબર સમજાવે છે. આર્યોનો નિષ્ક્રમણમાગ પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ હતું. સરસ્વતીના પ્રદેશમાંથી તેમણે નીકળી સિંધુ નદી તરફ આક્રમણ કર્યું ને તેથી પણ આગળ નવા પ્રદેશ તરફ નીકળી પડયા. એટલે આર્યોએ કે બહારની ભૂમિમાંથી આવી આર્યાવર્ત ઉપર ચઢાઈ કરી એ વાત તદ્દન કલ્પિત હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે. બાદમાં નદીઓનાં નામ આપ્યાં છે તે અનુકમ પણ જેવા જેવો છે. પૂર્વથી શરૂ થઈ તે પશ્ચિમ તરફ સમાપ્ત થાય છે. અનુક્રમવાર નામ નીચે પ્રમાણે છેઃ-ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, શતુ, પરુણિ, અસિડની, મરુદ્વધા, વિતસ્તા, આજીકીય, સુષમાતષ્ટામા, સુસતું, રસાતિ , સિધુ, કુભા, ગોમતી, કૃમુ, મેહનુ. કુભા તે અફઘાનિસ્તાનની કાબુલ નદી; અને ગામતિ તથા કૃમુ પશ્ચિમમાંથી નીકળી સિંધુને મળે છે. સરસ્વતી તે હિમાલયમાંથી યમુનાની પશ્ચિમે નીકળી પંજાબમાં થાણેશ્વર નજીક થઈ અને સરહિંદ. ના રણમાં અદશ્ય થઈ જાય છે. બીજી નદીએ જે નક્કી થઇ છે તે નીચે પ્રમાણે -
શતુક્કસતલજ પરુષ્ણિરાવી અસિકની ચિનાબ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Burnatumaragyanbhandar.com
