Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 361

ચતુર્થ પરિચ્છેદ ]
શબ્દ ઉપરને પ્રકાશ
૩૧૯
૩૦-૧૨-૩૯ના પરિપત્રથી મદ્રાસ સરકારના શોધખોળ લેઈટ નં. ૩૯માં વર્ણન કરતાં કરતાં જણાવાયું છે ખાતાએ ઈ. સ. ૧૯૩૦માં જાહેર કર્યું છે કે, ગતુર કે, શિલાલેખમાં બહંત શબ્દ લખેલ છે. તેમ રાજા છલામાં બેઝવાડા શહેર નજીકથી એક મેટ મઠ ખારવેલે ‘મહાવિજ્ય' નામે એક પ્રાસાદ માહંત ધમની મળી આવ્યો છે. વળી કૃષ્ણા નદીના આ પ્રાંતનું તથા પ્રણાલિકાની સિદ્ધિ અર્થે સાડી આડત્રીસ લાખ દ્રવ્ય તેને લગતા અન્ય પ્રદેશનું સંશોધન કરીને જે ગ્રંથા ખર્ચને બનાવ્યાનું પોતાના શિલાલેખમાં જણાવ્યું છે. બહાર પડી ચૂક્યા છે તેમાં આવેલ હકીકતનું આ પ્રમાણના બન્ને ઠેકાણે શિલાલેખના જ શબ્દો એકીકરણ કરીશું તે માલુમ થાય છે કે કૃષ્ણ નદીના છે. તેનું એકીકરણ કરીશું તો તુરત કલ્પના કરી મુખ આગળને (કૃષ્ણના ડેલ્ટાવાળો ) આ સર્વ લેવાય છે, કે તે બંને હકીકત એકજ સ્થાન પરત્વેના પ્રદેશ મહા ગૌરવવંતે પ્રતિભાસંપન્ન તથા સ્મૃદ્ધિ- કાર્યને અંગે વપરાયલી હેવી જોઈએ. એક ઠેકાણે શાળી હોવો જોઈએ. તે પ્રદેશના પાટનગરને માત્ર ૩ મહાવિજય કહ્યો છે બીજામાં માત્ર મહાચૈત્ય કહ્યો છે. માઈલના વિસ્તારનું ગણી, ધનકટક અને અમરાવતી બીજી બાજુ તે અમરાવતી સ્તૂપનાં દશ્યો, કારગિરિ, જેવાં સ્થાન ઉપર તેને આવેલું ગણવું કે બેઝવાડા અને શિલ્પકળાનાં સુરેખ ચિત્રો તથા તેના સ્થાપત્યને ગંતુરની આસપાસની જગ્યામાં પંદર વીસ માઈલને આપણે જ્યારે નિહાળીએ છીએ તથા તેના મૂલ્ય વિશે વિસ્તાર રાકી પથરાઈ ગયેલું લેખવું, અથવા તો તેને કાંઈક આંક મુકવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ ત્યારે રાજા એક મોટું નગર કલ્પી, ઉપરનાં સર્વે સ્થાને તે ખારવેલે સાડી આડત્રીસ લાખ દ્રવ્ય ખર્ચાનું જે નગરના અકેક પરા તરીકે લેખવું (જેમ મુંબઈ અને જણાવ્યું છે તેની યથાર્થતા જણાઈ આવે છે. આ તેના પરા વિસ્તાર કેટલાયે માઈલ સુધી લંબાયેલ પ્રકારની બધી પરિસ્થિતિમાં, તે અમરાવતીના સ્તૂપને ગણાય છે તેમ ); તે છે, જેને જેમ સૂઝે તેમ રાજા ખારવેલની કૃતિ તરીકે જે આપણે સ્વીકારીએ અનુમાન બાંધી લે; પરંતુ એકંદરે એટલી વસ્તુસ્થિતિ તેમજ તેને તેના જૈન ધર્મના ઘાતક તરીકે લેખીએ, તે તે જળવાઈ જ રહે છે કે, આ બેનાતટને પ્રદેશ કાંઈ અન્યાય કર્યો કહેવાશે નહિ.વળી આ સ્તૂપના સંશાતે સમયે સમસ્ત દક્ષિણ ભારતવર્ષમાં એક અનોખું- ધકમેકનઝી સાહેબના મંતવ્ય પ્રગટ થયા બાદ તે વિશેને જ સ્થાન ભોગવી રહ્યો હતે.
સામાન્ય મત કે ફરી ગયો છે તે નીચેના શબ્દોમાં આટલી સ્થિતિ સ્પષ્ટ કર્યા પછી જે અમરાવતી તેના પ્રકાશકે વ્યક્ત કર્યો છે. તેમણે પ્રથમ તે જણાવ્યું તપ તરીકે ઓળખાવાયો છે તેમાં આવેલી કેટલીક છે કે ૮Long after Col. Mackenzie's time, હકીક્ત તરફ આપણે ધ્યાન ખેંચીશું. આ અમરા- that it was first surmised that the Amraવતીના સ્તૂપનું વર્ણન કરતાં તેના સંશોધક કર્નલ vati stupa was a Buddhist documents મેનઝી સાહેબ લખે છે કે૧૭ In the inscrip- અમરાવની સ્તૂપ બૌદ્ધ ધર્મનું ઘાતક છે એવું અનુમાન tions, this building is called the (ત) કર્નલ મેકેનઝીના પછી લાંબા કાળે પ્રથમ Mahachaitya or the Great Chaitya= વખતે જ બહાર પડયું હતું. પરંતુ તે બાબતમાં શિલાલેખમાં કોતરાયેલું છે કે આ મકાનને “મહાચૈત્ય” મેકેનઝી સાહેબનો કેવો મત હતો તથા પિતે તેમના કહેવાતું હતું. વળી તેજ ગ્રંથમાં પૃ. ૧૦૪ ઉપર મતને કેટલે દરજજે વધાવી લે છે તે જણાવતાં
(૧૫) પ્રા. ભારત પુ. ૧ ૫. ૬૫ ટી. નં. ૫૩,
(૧૬) જીઓ આ. સ. પી. ઈ. ૫.૧૫ (તમાં ગુંદીવાડ અને શિશુ છલ્લાના અન્ય શહેરનું સંશાધન બાબતનું વર્ણન: જેમાંના બે ચિત્રો આપણે ભારત પુ. ૧, પૃ. ૧૫૩
આકૃતિ નં. ૨૦ અને ૧ તરીકે રજુ કર્યા છે.).
(૧૭) જુઓ આ. સ. સ. ઈ. ૫. ૧ (ન્યુ ઈ પીરીઅલ સીરીઝ પુ. ૧) ૧૮૮૨ (મુદ્રિત ૧૮૭) પૃ. ૨૩.
(૧૮) જુએ મજકુર પુસ્તક ૫, ૭,