Page Text
________________
૯૨ માલવ સંવતનાં
[ અષ્ટમ ખંડ હતો. તેમણે વળી પોતાનો જ શક અથવા સંવત ચલાવ્યો છે. પરિણામે વિઠ૬ વર્ગની મુંઝવણને વિષય બની હતો, જેને ઇતિહાસવિદોએ “ગુપ્તસંવત'ના નામથી રહ્યો છે. ઓળખાવ્યો છે.કાળે કરીને તે વંશને રાજ અમલ ખતમ એક બાજુ, ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે વિદ્વાનોની થતા તેમજ તે પૂર્વે થોડાંક વર્ષે, એટલે કે ઈ.સ.ની પાંચમી મુશ્કેલી ઉભી થઈ છે–જો કે તેના મૂળ સ્થાપકને તે સદીના અંતમાં તથા છઠ્ઠી સદીના પ્રથમના ચારમાંના ભવિષ્યમાં ઉભી થનારી મુશ્કેલીને ખ્યાલ પણ શેનેજ પ્રથમ ચરણના સમયે, અવંતિના તથા આસપાસના હેય? –પરંતુ બીજી બાજુ તેમના શાસન તળે રહેલી પ્રદેશ ઉપર હૂણ પ્રજાની સત્તા જામવા પામી હતી. જનતાને એમ લાગ્યું હોય કે old is gold=જે પરંતુ તેઓ બરાબર સ્થિર થઈને દીર્ધાયુ ભોગવવા જૂનું છે તે સેના સમાન છે; વળી ઉત્તર હિંદમાંની સામર્થ્યવાન થાય તે પહેલાં તે, ઉપરમાં જણાવ્યા રાજપૂતની ત્રણે શાખાના રાજવીઓને પણ કદાચ પ્રમાણે અગ્નિલિય ક્ષત્રિય-રાજપૂતએ તેને સંહાર મનમાં એમ ઉગ્યું હોય કે, શામાટે એકલા માલવવાળી નાંખ્યો હતો. અને પરમાર જાતિય યશોધર્મન૧ પતિનો જ સંવત ચાલે અને અમારા નહી? જેમ દૂણ રાજાએ અવંતિપતિ તરીકે રાજલગામ ગ્રહણ કરી હતી. પ્રજાને હરાવવામાં માલવપતિના પૂર્વજોએ ભાગ ઉપરાંત તેના પૂર્વજે પરદેશી પ્રજાની ધૂંસરીમાંથી લીધો હતો તેમ અમારા વડવાઓએ પણ તેમાં બનતી દેશને છોડાવીને પિતાનું નામ સંવત્સર જે ચલાવ્યો સહાય આપીને પોતાને હિસ્સો પૂરાવ્યો હશે જ; તે પછી હતું, પરંતુ જેને પ્રારંભ થયા બાદ ઉપરમાં નિર્દેશ કર્યા અમારે પણ અમારે રાવત ચલાવવો જોઇએ જ. આ પ્રમાણે ભિન્નભિન્ન જાતિના રાજકર્તાઓએ, પોતપોતાના પ્રમાણે ખેંચાખચ થતી અટકાવવા તથા તેમના ભાગલા સંવત્સરી ચલાવેલ હેવાથી જે અત્યારે તદન લુપ્તપ્રાય પડી જઈ તેઓ સર્વે દુર્બળ કે નબળા પડી ન જાયે૧૫ બની ગયો હતો, તેને સજીવન કરવા ઈચછા થઈ તે હેતુથી, ત્રણે શાખાના રાજવીઓ એકઠા થયા હોય હતી. પરંતુ આ સમયથી ક્ષત્રિામાં વગૌકરણ કરવાની તે બનવા યોગ્ય છે (અને એમ અનુમાન પણ કરી જે પદ્ધતિ ઉભી થવા પામી હતી અને પિતાને ક્ષત્રિય શકાય છે કે આ પ્રમાણે બનવું કાંઈ અનુચિત નહેતું જ) ને બદલે રાજપૂત્ર તરીકે ઓળખાવવા મંડયા હતા અને તે સર્વે મુશ્કેલીને એમ નીકાલ આ દેખાય તેને અનુલક્ષીને તેમને સ્વમાન જાળવવાની ફુરણા છે કે. માલવ સંવતનું નામ પડતું મૂકવું અને મૂળ પણ સાથે સાથે થઈ આવી હતી એમ સમજાય છે. અવંતિપતિનો જે વિક્રમસંવત ચાલ્યો આવતો હતો જેના પરિણામે તેમણે, તેમનામાંની મુખ્ય શાખાના તેને પુનરોદ્ધાર કરવો. આવું મહત કાર્ય કેણ કરી રાજપ્રદેશ-માલવા પ્રાંત–ઉપરથી, માલવસંવત નામે શકે? ઉત્તર એટલેજ મળી શકે છે, જે રાજવી ડાહ્યો, એક જુદે અને સ્વતંત્ર જ શક પ્રવર્તાવ્ય લાગે છે. વિદ્યાપ્રેમી, પ્રજાપ્રિય, રણવીર તેમજ ધર્મવીર અને આ પ્રમાણે એકજ પ્રદેશમાંથી, તેમજ લગભગ એકજ વ્યવહારને ઓળખનાર હેય તેજ. એક કાળે ત્રણે આશયના સંસ્મરણ તરીકે અને એકજ નામ તથા શાખાની ગાદી ઉપર આવા ગુણ ધરાવતા રાજવીઓ ગુણ ધરાવતા રાજવીએ, પિત પિતાના સંવતે ઉભા રાખ્યાસને આવે તે સુયોગ તે શી રીતે જ બને? કર્યા દેખાય છે. અને તેથી કરીને જ એક સંવતના આ સુમેળ સંધાવ કે તે પ્રસંગ સાંપડવાની સમય સાથે, બીજાના સંવતનું મિશ્રણ થઈ ગયેલ દેખાય સાફલ્યતા થાય તે સ્થિતિ આપણુ મનુષ્યની કલ્પનામાં તે
(૧૪) જેને ધર્મજ યશ પ્રાપ્તિનો છે, તેવો રાજા: આ (૧૫) આ સ્થિતિ માલવસંવતની સ્થાપના થયા બાદ નામ ગુણનિષ્પન્ન હોય એમ જણાય છે. આ રાજાના સમય બસો અઢીસો વર્ષે મુસલમાનોના હુમલાઓ થવા માંડયા માટે તથા તેના વંશના રાજાઓની વંશાવળી માટે પુ. ૧, હતા તે વખતે ઉભી થવા પામી હશે એમ સંભવિત ૫. ૧૮૭ જી.
દેખાય છે(સરખા નીચેની ટીકા નં. ૧૭)
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |