________________
(૩૪) નિર્વાણપ્રમુખપવવી -
‘માર્ગ' એ ખૂબ જ સૂક્ષ્મબુદ્ધિથી સમજવા જેવી વસ્તુ છે. મુંબઈથી બેંગ્લોર જતો માર્ગ એ જ દિલ્હીનો પણ માર્ગ હોય છે, ફરક એટલો જ કે એ માર્ગ ફરી ફરીને જશે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો એ માર્ગ વાંકો છે, વક્ર છે. તો જેને દિલ્હી જવું છે, તે એ રસ્તે નહીં જાય. પણ સીધાસરળ રસ્તે જશે.
ફલિત એ થાય છે કે માર્ગ હોવો એ મહત્ત્વની વાત નથી, પણ માર્ગ સરળ-અવક્ર હોય એ મહત્ત્વની વાત છે. માર્ગ જેટલો સીધો હશે, એટલો જ એ ટૂંકો હશે. માર્ગમાં જેટલી વક્રતા હશે, એટલો જ એ લાંબો હશે. મોક્ષનો સીધો માર્ગ છે આગમ. એટલો સીધો કે વિશ્વમાં એના કરતાં વધુ સરળ બીજો કોઈ જ માર્ગ નથી. હકીકતમાં આગમિક મોક્ષમાર્ગ એ જ સરળતાનું સર્વોત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.
(૩૫)
ખાસલિનસલિલા
પુત્રને કોઈ મારી જાય તો માતીની કરુણા છલકી ઉઠશે, પરિવાર સંકટમાં હશે, તો પરિવારના સભ્યનું હૃદય દ્રવી જશે, કોઈ ચોક્કસ સંપ્રદાય માટે લાગણી ધરાવશે, તો કોઈ માનવતા માટે લાગણીશીલ બનશે, કોઈ ગાય માટે કરુણા ધરાવશે, તો કોઈ કૂતરા માટે... પણ આગમ ? એ તો સાક્ષાત્ કરુણાની સરિતા છે, એની કરુણતાને કોઈ વાડાબંધી નથી. એની કરુણતાને કોઈ જાતિ, સંપ્રદાય કે ધર્મની સીમા નથી. એની કરુણાના નીર વિશ્વના પ્રત્યેક જીવ માટે છે. હાથીથી માંડીને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રથી જોઈ શકાય તેવા સૂક્ષ્મ જીવ સુધીની પ્રત્યેક જીવ માટે.
—
અનાદિકાળથી આગમની આ કરુણાનદી ખળખળ વહી રહી છે. અને હિંસાના તાંડવથી ત્રસ્ત થતા જીવોને પરમ સુખ અને પરમ શાંતિ આપી રહી છે.
૧૯
આગમ-અસ્મિતા
