________________ અપેક્ષાએ આત્મદ્રવ્યની મુખ્યતા હોવાથી દ્રવ્યાનુયોગ પ્રધાન છે અને બાકીના અનુયોગ સાધનભૂત છે, છતાં વ્યવહારનયની અપેક્ષાએ વિચારીએ તો ચારેય અનુયોગમાં ચરણકરણાનુયોગ સાધ્ય છે. બાકીના ત્રણે અનુયોગ સાધન છે. આ અપેક્ષાએ સૌથી વધુ મહત્તા પ્રાપ્ત ચરણકરણાનુયોગમાં સમાવેશ પામેલા અનેક આગમગ્રંથોમાં આચારાંગ સૂત્રને પ્રથમ સ્થાને મૂકવામાં આવ્યું છે. પંડિત શ્રી વીરવિજયજી મહારાજા 45 આગમની પૂજામાં કહે છે કે, કાળ સદા જે અરિહા થાવે, કેવળબાણ ઉપાવે રે, આચારાંગ પ્રથમ ઉપદેશે, નાથની ભજતા શેષે રે.... અર્થ :કેવળજ્ઞાનને પ્રાપ્ત કરનારા દરેક અરિહંત પરમાત્મા સૌ પ્રથમ આચાણ થર્મનો ઉપદેશ આપે છે. પ્રત્યેક ગણાવણ ભગવંતો પછ તે ઉપદેશને ઝીલીને સૌ પ્રથમ આચારાંગ સૂત્રની રચના કરે છે. બાકીના આગમની રચનામાં ભજના (વિકલ્પ) છે. આ આચારાંગ સૂત્ર પોતાની ભાષાશૈલીથી એક આગવું વ્યક્તિત્વ ધરાવે છે. સંપૂર્ણ રચના દેવભાષા અને આર્યભાષાના બિરુદોને વરેલી પ્રાકૃત ભાષામાં છે. શબ્દોનું સૌષ્ઠવ, ગદ્ય-પદ્ય ઉભયાત્મક સૂત્ર ગૂંથણી અને અર્થ ગાંભીર્યવગેરે અનેક સાહિત્યિક ગુણોથી પ્રસ્તુત આગમ સમૃદ્ધ છે. જ્ઞાનનાં પાયા ઉપર ઊભી થતી આત્મપરિણતિ અને આચાર સૌષ્ઠવથી રચાતી નિષ્પાપ જીવનશૈલી : આ બંનેનો સમન્વય અહીં કરવામાં આવ્યો છે. સંયમીઓએ જે આચારોનું પાલન જીવનભર કરવાનું છે તેનું આમાં વર્ણન છે. જ્યાં સુધી શ્રીદશવૈકાલિક સૂત્રની રચના થઈ નહોતી ત્યાં સુધી નવદીક્ષિતોને સૌ પ્રથમ આચારાંગ સૂત્રના શસ્ત્રપરિજ્ઞા અધ્યયનનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવતો હતો. નિર્યુક્તિકાર ભગવંત શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામીજીએ આ આગમના અર્થસભર દશ નામો બતાવ્યાં છે. આચારાંગ સૂત્ર-૧ || 5
