________________ (42) નિશીથ સૂત્ર સૌથી પ્રથમ “છેદસૂત્ર' શબ્દનો પ્રયોગ વર્તમાનમાં આવશ્યક નિર્યુક્તિમાં મળે છે. એ પૂર્વેના અત્યારે ઉપલબ્ધ એવા કોઈ પણ પ્રાચીન સાહિત્યમાં ‘છેદસૂત્ર' આ શબ્દ ઉપલબ્ધ થતો નથી. ત્યાર પછી પૂ. આ. શ્રી જિનભદ્રગણિ ક્ષમાશ્રમણજી મહારાજે વિશેષાવશ્યક ભાષ્યમાં તથા પૂ. શ્રીસંઘદાસગણિજી મહારાજે નિશીથભાષ્યમાં “છેદસૂત્ર' શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો છે. એ વાત સુનિશ્ચિત છે કે જે આગમને વર્તમાનમાં “છેદસૂત્ર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તે આગમ મૂળથી પ્રાયશ્ચિત્ત સૂત્ર છે. શ્રીવ્યવહારભાષ્યમાં પ્રાયશ્ચિત્ત, વ્યવહાર, આલોચના અને શોધિ, આ ચાર શબ્દોને પર્યાયવાચી માનવામાં આવ્યા છે. તેથી આ છેદસૂત્રો પણ તે ચારેય નામે ઓળખી શકાય છે. આવશ્યક નિર્યુક્તિની ટીકામાં ટીકાકાર મહર્ષિ પૂ. આ. શ્રીમલયગિરિજી મહારાજે છેદસૂત્રોને ‘પદવિભાગ' અને સામાચારી' શબ્દથી પણ ઓળખાવ્યાં છે. પ્રસ્તુત છેદસૂત્રોની શ્રેણિમાં નિશીથસૂત્રનું પ્રમુખસ્થાન છે. નિશીથભાષ્ય અને નિશીથ ચૂર્ણિમાં નિશીથસૂત્રને અંગ આગમોની શ્રેણિમાં ગણાવેલ છે, જ્યારે અન્ય છેદગ્રંથોને અંગબાહ્ય આગમ તરીકે ગણેલ છે. પૂર્વકાળમાં નિશીથસૂત્ર પ્રથમાંગશ્રી આચારાંગસૂત્રની ચૂલા તરીકે સંલગ્ન અંગ આગમ તરીકે માન્ય હતું. આજે પણ આચારાંગ ૧૫ના આગમની ઓળખ
