________________ તંદુલવૈચારિક પ્રકીર્ણક સૂત્ર ગદ્ય અને પદ્ય, એમ બંને શૈલીમાં ગુંથાયેલું આ આગમ છે. મુખ્ય વિષય અશુચિ ભાવના છે. અશુચિ ભાવનાના વિસ્તૃત વર્ણન દ્વારા સાધક આત્મા વૈરાગ્ય પામે એ જ ભાવના ગ્રંથકાર ભગવંતની છે. અહીં તંદુલ અર્થાત્ ચોખાને અનુલક્ષીને ઉપદેશ ગુંથાયેલો હોવાથી આ સૂત્રનું નામ શ્રી તંદુલ વૈચારિક છે. ગ્રંથકર્તાનું નામ કે સમય પ્રાપ્ત થતો નથી, છતાં એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે ગ્રંથકાર ભગવંત સમર્થજ્ઞાની મહાપુરુષ છે.આ આગમગ્રંથની પૂજ્ય શ્રી વિજયવિમલ ગણિરચિત ટીકા ઉપલબ્ધ છે. આ પન્નાસૂત્રમાં મુખ્યત્વે મનુષ્યનો ગર્ભકાળ, ગર્ભનો વિકાસક્રમ, મનુષ્યજીવનની દશ દશા-દિશ અવસ્થા, જીવનો આહાર, અશુચિભાવના, સ્ત્રી સંબંધી વૈરાગ્યજનક ઉપદેશ; વગેરે વિષયોને ગૂંથવામાં આવ્યા છે. વિસ્તારથી વર્ણવાયેલા આ વિષયો આપણે અહીં ટૂંકમાં સમજી લઈએ. # મનુષ્યનો ગર્ભકાળ - 270 અહોરાત્ર અને અધિક અડધો દિવસ સુધી જીવ ગર્ભમાં રહે છે. આ કાળ સામાન્યથી છે. ઉપઘાત આદિને કારણે અધિક કે અલ્પ કાળ પણ સંભવે છે. 8325 મુહૂર્ત અને 3,14,10,225 શ્વાસોચ્છવાસ કાળ પ્રમાણ સામાન્યથી ગર્ભકાળ છે. * ગર્ભનો વિકાસક્રમ - માતાની કુક્ષિમાં ઉત્પન્ન થયેલો જીવ સૌ પ્રથમ રજ-શુક્રનો આહાર કરે છે. પહેલા સાત દિવસમાં પ્રવાહી સ્વરૂપે, ૧૨ના આગમની ઓળખ
