________________ 2. ઇંગિની મરણના અનશનમાં ઠંડી-ગરમી આદિથી બચવા મર્યાદિત ક્ષેત્ર સુધી જવા-આવવાદિ અમૂક કાયિક ચેષ્ટાઓની છૂટ હોય છે. ચારે આહારનો ત્યાગ અને સર્વજીવ ક્ષમાપના પૂર્વક ગૂફા આદિ નિર્જન સ્થાનમાં આ અનશન કરવાનું હોય છે. જેમાં અન્યની સેવા લેવાનો નિષેધ છે. આ અનશનનો વિચ્છેદ થઈ ગયો છે. 3. ત્રીજા પાદપોપગમન અનશનમાં આંખની પાંપણ પણ હલાવ્યા વગર વૃક્ષના ઠુંઠાની જેમ એક જ શુદ્ધભૂમિમાં જીવનપર્યત સંથારો કરવાનો હોય છે. ચારે આહારનો ત્યાગ અને સર્વજીવ ક્ષમાપનાપૂર્વક કરાતું આ અનશન પણ 14 પૂર્વની સાથોસાથ વિચ્છેદ પામેલ છે. પ્રસ્તુત ભક્તપરિજ્ઞા અનશન બે પ્રકારે છેઃ 1- સવિચાર, ૨-અવિચાર. સાધક જો સંલેખનાપૂર્વક કાયાને કૃશ કરીને ક્રમ પ્રાપ્ત અનશન સ્વીકારે તો સવિચાર. સંલેખના પ્રાયોગ્ય સામર્થ્યરહિત સાધક સમાધિપૂર્વક સ્વીકારે તે અવિચાર. અહીં અવિચાર ભક્ત પરિજ્ઞા અનશનનો અધિકાર છે. મુખ્ય ત્રણ વિષયો છે. 1- અનશનના અધિકારી : વિશિષ્ટ વૃતિ-બલથી રહિત, અકસ્માતુ સુખની અભિલાષાવાળો, જીવિતની સ્પૃહા વિનાનો, સંસારની નિર્ગુણતાનો જ્ઞાની ગૃહસ્થ. અતિચારોના પાપથી ધ્રુજેલા, પશ્ચાત્તાપપૂર્વક નિરતિચાર ધર્મની અભિલાષાવાલા પાસત્યાદિ સાધુઓ; આ અનશનને યોગ્ય છે. 2. અનશન વિધિઃ બહુમાનભાવે વંદનપૂર્વક સાધક ગુરુને વિનંતિ કરે કે, હે ! ભગવંત ! આપ જેવા નિર્ધામકના સુકાનીપણામાં ભક્ત પરિજ્ઞારૂપ પ્રશસ્ત જહાજ પર ચડી હું ભીમ અને ગહન એવા આ સંસાર સાગરને તરી જવા ઇચ્છું છું. આ વિનંતિથી વિધિનો પ્રારંભ થાય. ગુરુ પણ પૂર્વકૃત પાપોની આલોચના, વ્રતોનું પુન: ઉચ્ચારણ અને સર્વજીવ સાથે ક્ષમાપના કરાવે. સમ્યગ્દષ્ટિ વ્રતધારી શ્રાવક તëણે પ્રભુ, ગુરુ, સંઘ અને ભક્તપરિણા પ્રકીર્ણક સૂત્ર / 119
