________________ प्रकरण 14 मुं. બ્રિટિશ હિંદનું સુદઢ થવું. લૉર્ડ કૉર્નવોલિસ બીજીવાર આવે, ૧૮૫-એ દમિયાન લૉર્ડ વેલેસ્લેના ભારે કામોથી નાણુની તાણ પડવાથી તેના સ્વરામાં કોર્ટ ઑવ્ ડિરેકટરની ધીરજ રહી નહિ. 1805 માં લૉર્ડ કોર્નવાલિસને હરકોઈ પ્રકારે સલાહ કરવાનું ફરમાવી ગવર્નર જનરલ નીમી બીજીવાર મોકલ્યો. એ વખતે હોલ્કર છતાય નહતો અને સિંધિઓ ફરી યુદ્ધ કરવાની ધાસ્તી આપતિ હતા. પણ કૉર્નવાલિસ હમણાં ઘરડા થયા હતા અને તેનું શરીર છેક લેવાઈ ગયું હતું. ચોમાસામાં વાયવ્ય કોણ ભણી મુસાફરી કરતાં ગાજીપુરમાં તે નિર્ગત થઈ જઈમરણ પામ્યા. તે વખતે તેને હિંદમાં આવ્યાને હજી દશ અઠવાડીમાં થયાં હતાં. સર ખ્યૉર્જ બાલ, ૧૮૫–તેની પછીતનો જગાએ સરળ્યોર્જ બાલ થયો. એ કંપનીના મુલ્કી ખાતામાં ( સિવિલ સર્વિસમાં) નોકર હતા અને તે અવેજી કે કામચલાઉ જેવો હોવાથી તેને પિતાના ઉપરીઓના હુકમ અમલમાં લાવ્યા વિના બીજો રસ્તો નહતિ. એ હકમ પ્રમાણે તેણે બ્રિટિશ રાજ્યને વિસ્તાર કમી કર્યો અને કરેલા કેલકરાર તોડી ૨જપૂત રાજાઓને છોડી દીધા તેથી તેઓને કઠણ હૈયાના હોલકર અને સિંધિઓને શરણ થવું પડ્યું. વેલ્લોરમાં મદ્રાસી સિપાઈ એ (1806 માં ) બળ પણ તેના કારભારના વખતમાંજ કર્યો. એ ફિતર ઝટપટ બેસાડી દેવામાં આવ્યું, તોપણ તેથી આખા રાજ્યમાં ધાસ્તી પેઠી. આ વચગાળાના વખતની નબળી કરકસરવાળી રાજનીતિ ઘણું નુકસાનકારક થઈ પડી. પણ સારે નસીબે રાજની લગામ વેડા વખતમાં વધારે દઢ મનના માણસને હાથ ગઈ. અર્લ વું બટ, ૧૮૭–૧૮૧૩–લૉર્ડ મિટએ 1807 થી 1813 સુધી ગવર્નર-જનરલનું કામ કરી વિલેસ્ટેએ જીતેલા રાજ્યને
