________________
૫૪
બુદ્ધિનિય ત્રણ.
જાતે ફાંસીની સજા ફરમાવતા નહતા; કારણ કે અહિંસા પરમોષમાં 1 ખ્રિસ્તી ધર્મગુરુઓએ તા હિંસાથી હજાર ગાઉ વેગળા રહેવું જોઇએ. ધર્માસનસ્થ ન્યાયાધીશે એટલુંજ જાહેર કરતા કે કેદી પાખ`ડી છે— એ સુધરે કે શુદ્ધ થાય એવી કશી આશા ભાસતી નથી. આટલા ટૂંકા વિચારા દર્શાવી, ન્યાયાધીશેા રાજકર્તાઓને કેદીએ સ્વાધીન કરી દેતા. પણ તેમને દંભ આટલેથીજ અટકતા નહતા.. ધર્માધ્યક્ષા ગંભીરતાપૂર્વક ફેોજદારી ન્યાયાધીશાને આજ્ઞા કરતા કે કેદીએ પ્રત્યે ધ્યા—કૃપા—દર્શાવવા. કિંતુ કેદીએ પ્રતિ ક્યા દર્શાવવાની આ કેવળ બાહ્યાચારયુક્ત માગણી રાજકર્તાએ વધાવી શકતા નહિ. તેમને તે કેદીઓને માતની શિક્ષા કરમાગ્યેજ છુટકા હતા. એથી અન્યથા વર્ષે તે રાજ્યવહીવટ કરનાર સરકાર પાખંડમતને ટેકા આપે છે એવું વ્હેમી અનુમાન સત્વર બાંધવામાં આવતું અને પરિણામે એ સરકારાની પણ પાખડીઓ જેવી જ વળે થતી. તપાસકારિણી સભા તરથી સાંપવામાં આવેલા કેદીઓને કાઇ રાજકુંવર કે અમલદાર યેાગ્ય શિક્ષા ન કરમાવે તે તેને ખ્રિસ્તી ધર્મ મંડળમાંથી બાતલ કરવાની કેનન લા (રામન કેથલિક સ્મૃતિ )માં સ્પષ્ટ આજ્ઞા હતી. આવી ધર્માના અને આવા કાયદાએ હાવાથી પાખડીઓને ખૂબ દમવામાં આવતા; નિરાધાર વૃદ્ધ પુરુષા, નિઃસહાય અબળા અને નિર્વિવેકી, નિર્દોષ બાળકાને શૈલી પર ચઢાવવામાં આવતાં. આમ છતાં રામન કેથલિક ધથી ઉલટું મત ધરાવનાર માણસે ની તપાસ કરી તેમને શિક્ષા કરનારી ઇન્ક્વીઝીશન નામની સભાની ક્રૂરતા વિષે આપણે આવેશમાં તે આવેશમાં અયેાગ્ય મત બાંધવું ન જોઇએ. આપણે એટલું ધ્યાનમાં રાખવું જોઇએ કે પ્રજાજનાએ ફાંસીને લાકડે ચઢેલા લેાકેાની સંખ્યા વિષે અતિશયેાક્તિ ભરેલી કલ્પના ચલાવી છે, છતાં એ સભાની કાયપ્રથાથી, તથા લગભગ મેાત જેવી નિય સજાએથી લેાકને જે જે યાતનાએ ભાગવવી પડેલી તેનું વર્ણન યથા છે.
