________________
કે એ કૃત્તિ તરફ આધુનિક યુગ ઉપહાસની નજરથી જોઈ રહ્યો છે. પોતે આચારી શકે નહિ એવી અહિસાનું કાર્યરૂપમાં પરિણમ થઈ રહી રહ્યું હોય ત્યારે બીજાઓ એ બાબતને હાસીમાં ઉડાવી એને હલકી પાડવા કુચેષ્ટા કરે એ માનવી માનસમાં મૂળથી જ ભરેલું છે. મહાવીર પંચયામના ધારક હતા અને અભૂતપૂર્વ તથા અમૃતપૂર્વ ત્યાગી પુરુષ હતા. ભૂતકાલીન કેઇ વ્યકિતમાં એ ત્યાગ જો કે વાંચો જાયે નથી.
ગૌતમ બુદ્ધ તપશ્ચરણ કર્યું હતું પરંતુ પાછળથે એની નિરર્થકતા લાગવાથી કે પછી ગમે તે બીજા કોઈ કારણે એને છોડી દીધી હતી, ત્યારે મહાવીરે દેવોને પણ દુષ્કર એવા અનશને–ઉપવાસ માસમાસના અને છેવટે તે છ છ માસના, ખૂબજ જ્ઞાનપૂર્વક અને અને યતનાપૂર્વક કર્યા હતા. શરીર શુશ્રષાને તેમણે તિલાંજલિ આપી હતી અને પશુઓને તથા મનુષ્યએ આપેલા, સાંભળતાં રૂંવાટી ઉભી થાય તેવા ભયંકર કષ્ટો અને ઉપસર્ગો અડોલ પણે, સમભાવે, અને ધૈર્યપૂર્વક સહ્યા હતા. આવું એકધારું, અર દુખ તેમણે લગભગ સાડાબાર વર્ષ જેટલા દીર્ધકાળ સુધી સહન કર્યું હતું.
સમકાલીન કેઈ પણ વ્યકિતમાં જે જ્ઞાનનો એક અંશ પણ ન હતો એવું દિવ્ય અને અપૂર્વજ્ઞાન અર્થાત કેવળ જ્ઞાન મહાવીરમાં હતું. આ જ્ઞાનના પ્રભાવથી આશ્ચર્ય મુગ્ધ થઈ મનુષ્ય કરતાં દેવ એમની પૂજા વધારે કરતા. જેનાગોમાં વર્ણિત છે કે દેવો મહાવીરને પ્રવચન કરતાં સાંભળવા વ્યાખ્યાન સભામાં આવતા હતા. મૃત્યુલોકમાં આવવાનું મન દેવોને એકદમ ન થાય પરંતુ વ્યાખ્યાનકાર મહાવીરની વ્યાખ્યાન મોહિનીમાં મુગ્ધ થઈ . તેઓ આપોઆપ જ ત્યાં આવી ચડતા અને વ્યાખ્યાન સાંભળી પાવન ' થતા. આટલા મોટા પ્રમાણમાં દેવ આકૃષ્ટ થઈ ત્યાં આવતા હતા એ ઘટના પં. સુખલાલજીના ગળે ઉતરતી નથી. પંડિતજીએ મહાવીરના
