________________
હલકટવૃત્તિને માણસ હતો તેણે એને પરિહાસ કરતાં કહ્યું “હ તપસ્વી ! તમે મુનિ છે કે જૂના શય્યાતર (અર્થાત્ જગ્યા આપ-નાર) છે ?” આ પ્રમાણે ત્રણેક વખત કહ્યું જેથી વૈશ્યાયન મહીડાઈ ગયો અને પોતે મેળવેલી તેજોલેશ્યા તેને બાળી મારવાના ઈરાદાથી તેના ઉપર છોડી. ભગવાને આ જોયું અને એ તેજોલેસ્થાને પિતાની શીતલેસ્યાથી નહિવત બનાવી ગોશાલકને બચાવી લીધું. ગોશાલકે તેજલેશ્યાની પ્રાપ્તિનું રહસ્ય ભગવાનને પૂછયું જે ઉપરથી ભગવાને એને પ્રાપ્ત કરવાની વિધિ યથાવત કહી સંભળાવી. ગોશાલકે એ પ્રમાણે વિધિવત આચરણ કરી એ લબ્ધિ હસ્તગત કરી ?
ભગવાન જનતાને ઉપદેશવા બહાર પડ્યા તે પહેલાં જ ગોશાલકે પિતાને અડે બરાબર જમાવી દીધો હતો. લોકોમાં પોતાની જાતને એ જિન કહેવડાવી રહ્યો હતો. મોક્ષ માર્ગની પ્રરૂપણું અને રાશી લાખ મહાકલ્પના અટપટીયા સિદ્ધાંતને પ્રચાર તે લેકમાં જોરશોરથી કરી રહ્યો હતે. ગંગાનદી, મહાનદી, લેહિત ગંગા, સાદિન ગંગા વગેરેનું કોષ્ઠક આપી એક પ્રકારનું વિશિષ્ટ કાલમાન તેણે ભેજામાંથી ઉત્પન્ન કર્યું હતું અને તે કહે કે એ કાલની અવધિ પૂરી થયા પહેલા કોઈપણ માણસ ગમે તેટલે પ્રયાસ કરે તે પણ મોક્ષને અધિકારી થઈ શકતો નથી. સાત પ્રકારના “પઉટ્ટપરિહાર (પ્રવૃત્ત પરિહાર)ની ઉટપટાંગ વાતો કરી લેકોને છેતરી રહ્યો હતો.
ભગવાન મહાવીરના સમસામયિક છ ધર્મધુરી થયા જેમાં ગૌતમ બુદ્ધ પણ શામિલ છે. આ ધર્મનાયકે એ વખતે ઘણું પ્રસિદ્ધ હતું. તેમના નામ નીચે પ્રમાણે છે – '
૧. “ભગવતી સૂત્ર, ” પંદરમું શતક. ૨. વિશેષ વિસ્તાર માટે જુઓ “ભગવતી સૂત્ર, શતક પંદરમું. ૩. “સૂત્રકૃતાંગ,”ઉદ્દઘાત (ગોપાળદાસ જીવાભાઈ સંપાદિત).
