________________
୨୧ ୨୧
290 90 98 90 9
વિજ્ઞાન,' ‘સામુદ્રિક વિજ્ઞાન,' ‘પદ્મ પૃચ્છા વિજ્ઞાન,' ‘યંત્ર મંત્ર તંત્ર કલ્પાદિ સંગ્રહ,' ‘ઔષધ ઔર તોટકા વિજ્ઞાન,' વગેરે પ્રકારના ગ્રંથો છે. એમના ગ્રંથો૫૨થી જોઈ શકાય છે કે પંડિત હીરાલાલ દુગ્ગડ જ્યોતિષ, આર્યુવેદ, યોગવિદ્યા, મંત્ર-તંત્ર, સ્વપ્ન શાસ્ત્ર વગેરે ભિન્ન ભિન્ન શાસ્ત્રોના ઉંડા અભ્યાસી હતા. પ્રાચીન ભારતીય શાસ્ત્રોની વિભિન્ન શાખાઓના તેઓ ઘણા સારા જાણકાર હતા. કોઈપણ વિષયનો તલસ્પર્શી અભ્યાસ કરીને પ્રમાણભૂત સંશોધન રજૂ કરવું એ એમના સ્વભાવની ખાસીયત હતી. દરેક વિષય ઉપર અભ્યાસપૂર્વક અને અધિકારપૂર્વક જાણકારી આપતા.
સાદાઈ, સંતોષ, સ્વાશ્રય, સત્કાર્યોનિષ્ઠાનું સાતત્ય, શ્રદ્ધા અને સુક્તિોનો સમનવ્ય, સત્યાનુસારીપણાનો અભિગમ અને જીવનના અંતિમ શ્વાસ સુધી સાહિત્યક્ષેત્રે સમર્પણ આવી અનેક વિશેષતાઓથી વિભૂષિત પંડિતજીનું જીવન દરેક વિદ્યાપ્રેમી અને ઉપાસક માટે હંમેશાં પ્રેરણારૂપ બની રહેશે. જૈન ધર્મના વિદ્વાન પંડિત હીરાલાલ દુગ્ગડનું ૮૭ વર્ષની વયે દિલ્હીમાં અવસાન થયું.
‘બહુરત્ના વસુધરા’ ની ઉક્તિ પ્રચલિત છે. તે ન્યાયે આ ધરતીપર સમયે સમયે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં પ્રતિભાશાળી મહાપુરૂષો જન્મે છે કે જે એમના જીવનની સુવાસ સદાને માટે અર્પણ કરી જાય છે. ગુણગ્રાહી દ્રષ્ટિ કેળવનાર વ્યક્તિને તો પ્રત્યેક પ્રતિભામાંથી જીવનનું પાર્થેય પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. જિન શાસનની ભવ્યતાને પ્રભાવનાની દૃષ્ટિએ વિચારીએ તો આજે અને હમેંશાં જૈન શાસનનો જય જયકાર ગવાતો રહેશે. પ્રતિભા દર્શનની સામગ્રી ધર્મ અને વ્યવહાર જીવનને ઊર્ધ્વગામી બનવા માટે ગુરુચાવી સમાન છે.
શ્રુતજ્ઞાનનાં અજવાળા
૧૧૯
