________________
સત્યને માર્ગે મુક્તિની યાત્રા : સત્યની સંપત્તિ અંદર છે, બહાર નથી
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર અને હરિશ્ચન્દ્ર એટલે સત્યનો પયાર્ય. ગાંધીજી-વિનોબા અને સંતબાલજીનું જીવન એટલે સત્યની પ્રયોગશાળા. સત્યની સંપત્તિ બહાર નથી, અંદર છે. સત્ય અંતરયાત્રા છે.
સત્યને સ્વીકારવાનું છે, અનુભવવાનું છે. કેટલાંક સત્યો આપણે જાણીએ છીએ, છતાં સ્વીકારતા નથી, દાખલા તરીકે મૃત્યુ. પ્રેમ વિષે લખીએ, બોલીએ, વાંચીએ, પરંતુ સાચા પ્રેમની અનુભૂતિમાં સત્ય અભિપ્રેત છે. જે નિજ જીવનમાં સતત સત્યના પ્રયોગો કરતાં રહેતા એવા મહાત્મા ગાંધીને પોતાના પુત્રે પૂછેલું કે સત્ય એટલે શું? સત્યના અનેકવિધ પાસાં હોય છે ને ! (ગાંધી વિરુદ્ધ ગાંધી) આ યક્ષપ્રશ્નનો વિધેયાત્મક જવાબ એટલે ભગવાન મહાવીરે પ્રરુપેલ અનેકાંતવાદ.
કોઈ સમાચાર કે સાચી વાત, વ્યક્તિ સંજોગો અને પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કહેવામાં ન આવે અને કોઈને ધ્રાસકો પડે કે આધાત લાગે તેવી પરને પીડાકારી નગ્નસત્યની અભિવ્યક્તિને ધર્મ, સત્યરૂપે સ્વીકારી ન શકે. વિવેકપૂર્ણ અભિગમ જ સત્યનું સાચું દર્શન કરાવી શકે.
દરેક વાતમાં કે પ્રસંગમાં મારા વિના ન ચાલે. દરેક જગ્યાએ મારી આવશ્યકતા છે એ ભ્રમમાંથી મુક્ત થવા જેટલું સાદું સત્ય સમજવામાં આપણે જીવનના કેટલાય વર્ષો ગુમાવી દઈએ છીએ. બીજાના કિંમતી સમયનો ભોગ આપી તેનો વિકાસ રુંધીએ છીએ અને અન્યાય પણ કરીએ છીએ.
- પેઢીમાં પિતા કે ઘરના વડીલ, ઘરમાં સાસુ, સામાજિક કે રાજકીય સંસ્થાઓના પીઢ આગેવાનો આ સાદા સત્યને આત્મસાત કરે તો સ્વને હિતકારી અને પરને ઉપકારી બને છે.
ચિંતક ઓશોએ સત્ય વિષે સુંદર વાતો કરી છે, એ કહે છે સત્ય એ મુક્તિનો રાજમાર્ગ છે. વિચારકો, ચિંતકો અને અનુભવી સંતોએ આજ વાત કહી છે કે મુક્તિની યાત્રા સત્યના માર્ગ પરથી જ થઈ શકે.
અમૃત ધારા
