Amrutdhara

SR No.: 032445
Original Sutra Author: N/A
Author: Gunvant Barvalia
Publisher: Navbharat Sahitya Mandir
Publication Year: 2003
Total Pages: 130
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 10 MB

Page 31

જૈન સંસ્કૃતિના વિકાસમાં નારીનું યોગદાન
સામાજિક આચારસંહિતાને અનુકૂળ જીવનશૈલી અપનાવવી એટલે સંસ્કાર. ધર્મ, નીતિ અને સંસ્કારનો સમન્વય એટલે સંસ્કૃતિ, ધર્મના સિદ્ધાંતો અને ધર્મગુરુઓના પ્રભાવ નીચે સંસ્કૃતિઓનો વિકાસ થયો અને તે સંસ્કૃતિ સાથે ધર્મનું નામ જોડાયું. જેમકે ભારતીય સંસ્કૃતિ હિન્દુ અથવા આર્યસંસ્કૃતિના નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. *
અન્ય સંસ્કૃતિઓ સ્વર્ગના સુખ સુધીના માર્ગની વાતો કરે છે. જ્યારે જૈનશ્રમણ સંસ્કૃતિ ત્યાંથી આગળ વધી અને માનવીને મોક્ષના સુખ સુધી ઊંચે લઈ જવાની વાત કરે છે. આમ જૈનસંસ્કૃતિ મોક્ષપ્રધાન છે. જૈનદર્શનના સિધ્ધાંતો અને શ્રમણ ભગવંતોના પ્રભાવ નીચે વિકાસ પામેલી સંસ્કૃતિને આપણે શ્રમણ સંસ્કૃતિને નામે જાણીએ છીએ. આ જૈન સંસ્કૃતિના ચાર પાયા ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ છે. તાત્પર્ય એ કે, અર્થ અને કામની પ્રાપ્તિ ધર્મમય માર્ગે થાય તો જ સંસ્કૃતિ સુરક્ષિત રહે અને તે માનવીને મોક્ષ માર્ગે લઈ જવામાં સહાયક બને છે.
* જૈન સંસ્કૃતિની રક્ષા અને વિકાસમાં નારીએ ખૂબજ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે, આ અવસર્પિણી કાળના ચોથા આરામાં પ્રથમ તીર્થકર ઋષભદેવની માતા મરૂદેવીએ મોક્ષનાં દ્વાર ખોલ્યાં અને સાબિત કર્યું કે સ્ત્રી માટે પણ મોક્ષનાં દ્વાર ખુલાં છે. પ્રથમ તીર્થકર આદિનાથથી લઈને ચરમતીર્થકર દેવાધિદેવ મહાવીર સ્વામી સુધીના સમય ગાળામાં અનેક શીલવંત સતીઓ, મહાસતી અને શ્રાવિકાઓના તપ, ત્યાગ અને શીલ સંયમથી શોભતા જીવન દ્વારા જૈન સંસ્કૃતિની રક્ષા થઈ છે એટલુ જ નહીં, સંસ્કૃતિ વિકાસમાં પણ નારીનું મહત્ત્વનું પ્રદાન છે.
(આર્ય અને જૈનસંસ્કૃતિએ સ્ત્રીની સ્વતંત્રતા માટે એક સીમા એક લક્ષ્મણ રેખા આંકી છે. આ સીમામાં રહેવાથી સ્ત્રી ગુલામડી બની જશે તે વાત સાવ વજૂદ વિનાની છે. આપણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિએ અને તેના પ્રણેતા મહર્ષિઓએ સ્ત્રીને ભોગ્યા કહેવા પર કદી ભાર આપ્યો નથી, જેટલો રસ્થા કહેવા માટે આપ્યો છે. સ્ત્રી જેટલું મૂલ્યવાન તત્ત્વ ભારતીય પ્રજામાં અપેક્ષાએ બીજું એક પણ નથી. મૂલ્યવાન હીરા માણેકને આપણે જ્યાં ત્યાં મુક્તા નથી તેનું સ્થાન સુરક્ષિત જગાએ જ હોય !)
૩ ૩૦
અમૃત ધારા