________________
૩) અજ્ઞાની જીવ તત્ત્વ પામતા નથી એમ ચિંતવી ધર્મ પ્રત્યે પ્રેરવો તે સ્વદયા.
૪) છ કાય જીવની રક્ષા કરવી તે પરદયા.
૫) સૂક્ષ્મ વિવેકથી સ્વરૂપ વિચારણા તે સ્વરૂપ દયા.
૬) કડવા કથનથી અશુભમાંથી રોકવા દબાણ કરે તે દેખાવમાં અયોગ્ય લાગે
પરંતુ, પરિણામે કરૂણાનું કારણ બને તે અનુબંધ દયા. ૭) શુદ્ધ સાધ્ય અને શુદ્ધ સાધનના ઉપયોગમાં એકતાભાવ અને અભેદ તે નિશ્ચય
દયા.
૮) ઉપયોગ અને વિધિપૂર્વક દયા પાળવી તે વ્યવહાર દયા.
આત્માને આત્મભાવે ઓળખાવે તે નિશ્ચયધર્મ, આ સંસાર કે દેહ તે મારો નથી. હું એથી ભિન્ન પરમ અસંગ, સિધ્ધ આત્મા છું. એવી આત્મ સ્વભાવે વર્તન. જેમાં કોઈ પ્રાણીનું દુઃખ, અહિત કે અસંતોષ રહ્યા છે જ્યાં દયા નથી ત્યાં ધર્મ નથી.
દયા ધર્મની પ્રશસ્તિ કરતાં કાવ્યમાં શ્રીમદ્જીએ કહ્યું છે કે,
“ધર્મ તત્ત્વ જો પૂછવું મને, તો સંભળાવુ સ્નેહે તને. જે સિદ્ધાંત સકળનો સાર, સર્વમાન્ય સહુને હિતકાર. ભાખ્યું ભાષણમાં ભગવાન, ધર્મ ન બીજો દયા સમાન.
અભયદાન સાથે સંતોષ, ક્યો પ્રાણીને દળવા દોષ. સત્ય શીળને સઘળાં દાન, દયા હોઈને રહ્યા પ્રમાણ. દયા નહિ તો એ નહિ એક, વિના સૂર્ય કિરણ નહિ દેખ. પુષ્ય પાંખડી જ્યાં દુભાય, જિનવરની ત્યાં નહિ આજ્ઞાય.
સર્વ જીવનું ઈચ્છો સુખ, મહાવીરની શિક્ષા મુખ્ય.”
દયાને સૂર્યની ઉપમા આપી દયાધર્મની પ્રધાનતા સિદ્ધ કરી છે. “અભયદાન સાથે સંતોષની વાતમાં પણ સૂક્ષ્મ ગુઢાર્થ છુપાયેલો છે. જીવોને જાન-માલ, આબરૂ
= ૧૮
F
| અમૃત ધારા
