________________
૩) અજ્ઞાની જીવ તત્વ પામતો નથી એમ ચિંતવી ધર્મ પ્રેરવો તે સ્વદયા.
૪) છ કાય જીવની રક્ષા કરવી તે પરદયા. ૫) સુક્ષ્મ વિવકેથી સ્વરૂપ વિચારણા તે સ્વરૂપ દયા.
૬) કડવા કથનથી અશુભમાંથી રોકવા દબાણ કરે તે દેખાવમાં અયોગ્ય લાગે પરંતુ પરિણામે કરુણાનું કારણ બને તે અનુબંધ દયા.
૭) શુદ્ધ સાધ્ય અને શુદ્ધ સાધનના ઉપયોગમાં એકતા ભાવ અને અભેદ તે નિશ્ચય દયા.
૮) ઉપયોગ અને વિધિપૂર્વક દયા પાળવી તે વ્યવહાર દયા.
આત્માને આત્મભાવે ઓળખવો તે નિશ્ચયધર્મ, આ સંસાર કે દેહ મારો નથી. હું એથી ભિન્ન પરમ અસંગ, સિદ્ધ આત્મા છું. એવી આત્મ સ્વભાવે વર્તના જેમાં કોઈ પ્રાણીનું દુઃખ, અહિત કે અસંતોષ રહ્યાં છે જ્યાં જ્યાં દયા નથી ત્યાં ધર્મ નથી. દયા ધર્મની પ્રશસ્તિ કરતાં કાવ્યમાં શ્રીમદ્જીએ કહ્યું છે કે, “ધર્મ તત્વ જો પૂછ્યું મને, તો સંભળાવુ સ્નેહે તને જે સિદ્ધાંત સકળનો સાર, સર્વમાન્ય સહુને હિતકાર ભાડુ ભાષણમાં ભગવાન, ધર્મ ન બીજો દયા સમાન અભયદાન સાથે સંતોષ, દયો પ્રાણીને દળવા દોષ સત્ય શીળને સઘળાં દાન, દયા હોઈને રહ્યાં પ્રમાણ દયા નહિ તો એ નહિ એક, વિના સૂર્ય કિરણ નહિ દેખ પુષ્પ પાંખડી જ્યાં દુભાય, જીનવરની ત્યાં નહિ આજ્ઞાય સર્વ જીવનું ઈચ્છો સુખ, મહાવીરની શિક્ષા મુખ્ય”
દયાને સૂર્યની ઉપમા આપી દયા ધર્મની પ્રધાનતા સિદ્ધ કરી છે. અભયદાન સાથે સંતોષની વાતમાં પણ સુક્ષ્મ ગુઢાર્થ છુપાયેલો છે. જીવોને જાન-માલ, આબરુ અને આજિવીકાની રક્ષા થાય તેવી સલામતી આપવી તે અભયદાન. તેને સામાજિક ન્યાય અને રોજી રોટી મળી રહે તો તેને જીવનમાં સંતોષ થાય અને પરના હિતને પોતાનું હિત માની
