________________
ગોઠવણ કરવાની શરૂઆત થતી જાય તેમ થઈ રહ્યું છે કે “આખું વ્યવસ્થા તંત્ર કેમ ગોઠવવું? વ્યવસ્થાપકો વગેરે કોને નીમવા? કોણ નીમે? તેમાં બીજા ધર્મમાં માનનારા, કે બીજી જાતના કે સ્ત્રીઓ વગેરેને પણ નીમવામાં આવે” વગેરે બાબતો પબ્લિક ટ્રસ્ટના કાયદા સાથે જોડાતા જાય તેમ થઈ રહ્યું છે અર્થાત્ “ધર્મસ્થાનો વગેરેનો ધર્મની સાધનામાં અમુક મર્યાદાથી ઉપયોગ કરવા દેવા સિવાય બીજું કાંઈ તે તે ધર્મના અનુયાયીઓથી કરી ન શકાય, એ
છૂપી રખાયેલી મૂળભૂત બાબતો હવે આગળ આવતી જાય છે. (૧૩) “વાસ્તવિક રીતે એ મિલકતો તે તે ધર્મના તંત્રની નથી, પરંતુ
જગતમાં મૂળ સત્તા જેની આજે માનવામાં આવેલી છે તેની છે. કાયદાની દૂરગામી અસર આ જાતની છે. પોતાના તરફથી છૂટછાટ મૂકીને, તે તે ધર્મવાળાઓને તેનો ઉપયોગ કરવા દે છે ને તે ધર્મવાળાઓને વહીવટોમાં લેવાની હાલમાં છૂટ આપેલી છે, પરંતુ એકંદર તેવી કોઈ પણ છૂટ આપવી? કે ન આપવી? તે સત્તાની - માલિકીની - તેના હાથની, તેની ઇચ્છાની વાત છે.” આ તેનો
મૂળભૂત અર્થ છે. (૧૪) યાત્રા એ ધાર્મિક ક્રિયા છે. તેને મુસાફરીનું રૂપક આપવાના
પ્રયાસો ચાલુ છે. પ્રવાસ માટે અમુક વિશેષ સગવડો વગેરે આજે અપાય છે, તેથી લોકો પણ સગવડો લેવા માટે યાત્રા-પ્રવાસ શબ્દનો ઉપયોગ કરતા જાય છે. પાછળથી કદાચ પ્રવાસ યાત્રા શબ્દો બની જાય અને છેવટે ભારતની પ્રજા માટે યાત્રા શબ્દ કાઢી પણ નાખવામાં આવે. આ માટે યાત્રાનાં સ્થાનોમાં યાત્રાળુઓની પ્રવાસીઓની સગવડો માટે પણ પ્રયત્નો કરવા દ્વારા તેમાં દરમિયાનગીરી કરવાનો માર્ગ શોધાતો ગયો છે. જેથી યાત્રાળુઓ કે પ્રવાસીઓ માટે ધાર્મિક તીર્થોની પેઢીઓમાં ઊતરવાની, વાસણની ગોદડાંની, સ્વચ્છતાની, આરોગ્યની અને
