________________
પાડશીધર્મ
૧૫૩ જાતિઓ પરસ્પર અભેદભાવે વર્તે. આ રીતે રાષ્ટ્રગત કુટુંબભાવ વ્યાપક થતાંની સાથે જ બીજાં રાષ્ટ્રો પ્રત્યે પાડોશીધર્મ જાગે અને તે પાડોશીધર્મને જેમ જેમ વિકાસ થતો જાય તેમ તેમ આખુયે વિશ્વ મિત્રભાવની લાગણીમાં ઓતપ્રોત બનતું જાય.
જોકે આ સમયે પણ માનવીની સ્વાર્થવૃત્તિ સાવ નાબૂદ તે થાય કે કેમ, તે એક ગંભીર પ્રશ્ન છે. પરંતુ ત્યારે સ્વાર્થ હોવા છતાંયે આજની અધમ દશા છે, તે તો ન જ હોય, એ નિશ્ચિત વાત છે. ઉપરાંત આજનાં જેવાં ભૂખમરો, બેકારી અને એવાં એવાં દુઃખો તે માનવજાતને અવશ્ય ન જ હોય. સારાંશ કે તે સ્વાર્થ હોય તોયે ઉચ્ચ કક્ષાનો સ્વાર્થ હોય.
આજે આટલું પાડોશીધર્મનું વિસ્તૃત સ્વરૂપ કલ્પનાથી પણ અતીત લાગે છે. તે ગમે તે હે, પરંતુ તેવી વસ્તુ અસ્વાભાવિક કે અશક્ય તો નથી જ.
આજે પ્રચલિત જે પાડેશધર્મની વ્યાખ્યા છે તે દૃષ્ટિએ પણ પાડોશીધર્મ બજાવવામાં આવે તે પણ તે કંઈ ખોટું નથી. ઉચ્ચ અને વિશાળ પાડોશી પ્રત્યેના ધર્મનું જ આ એક નાનું છતાં મહેવનું અંગ જ છે. પછી એ વ્યક્તિ ઘરની પાસે રહેનાર હોય કે એક ગામની વસનાર હોય અથવા ગમે તે હેય. પાડોશી પ્રત્યે
પાડોશીધર્મ બજાવનારાએ આટલી બાબતો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ : ' (૧) તે ગમે તે ધર્મ, ગમે તે જ્ઞાતિ કે ગમે તે સમાજને મનુષ્ય હોય તેની સાથે સહિષ્ણુતાથી વર્તવું જોઈએ.
વિષે funણે મતિર્મિન્ના' એ માનવશાસ્ત્રના નિયમ મુજબ મનુષ્યમાત્રને ભિન્નભિન્ન વિચારો અને ભિન્નભિન્ન દૃષ્ટિએ હોય છે, તેમ સમજી માનવ માત્ર વિચારોથી સ્વતંત્ર છે, તેમ સ્વીકારવું જોઈએ.
