________________
૧૨૮
આદર્શ ગૃહસ્થાશ્રમ થાય છે, અને મિત્ર મળ્યા પછી જ શાંત થાય છે. આવી જ સત્પુરુષની પરસ્પર સાચી મિત્રતા હોય છે. મિત્રતાનું ફળ
એક મિત્રે પોતાના મિત્ર ખાતર પોતાની સંપત્તિ ફના કરી દીધી હોય, એક મિત્રે મિત્રનું દુઃખ પોતા પર વહેરી લીધું હોય, તેવા દાખલાઓ તો પુષ્કળ જ હોય છે. પરંતુ મિત્રની ખાતર મૃત્યુને ભેટનાર મિત્રોનાં પણ દૃષ્ટાંતો કંઈ ઓછાં નથી.
પહાડસિંહ અને ચાંપરાજ હાડાની મિત્રતા એ તેની મહેરછાપ છે. આવાં તો અનેક ચિત્રો ઈતિહાસને પાને ચમકી રહ્યાં છે, અને “અત્યુત્તમ ૫૬ મિત્રતણું આ વિશ્વમહીં જ જણાય” તેના ચરિતાર્થતા કરી રહ્યાં છે.
ગૃહસ્થાશ્રમીને જે જે તેમનાં સગાંવહાલાં, સ્ત્રી કે પુત્ર નથી ઉતારી શક્તાં તે એક મિત્ર ઉતારી શકે છે. જેવી રીતે ચિંતા, ખેદ અને દુઃખમાં મિત્ર એ એક પ્રબળ આશ્વાસનનું સ્થાન છે, તે જ રીતે સુખ અને શાન્તિના સ્થળમાં પણ મિત્રની સહાયની જરૂરિયાત રહે છે.
આપણે એક કુદરતના કળાધામમાં છીએ. ત્યાં વિવિધ કુદરતી સૌંદર્ય વિલસી રહ્યું છે. આપણે તેનું નિરીક્ષણ કરી આનંદ લઈ રહ્યા છીએ. પરંતુ તે આનંદ વ્યક્ત કરવાનું મિત્રપાત્ર આપણી સાથે નહિ હોય તો આપણને જરૂર ઊણપ ભાસવાની. આવો અનુભવ આપણને ઘણીવાર થાય છે, અને તેથી કયાંય પણ જવું હોય તે આપણને મિત્રમંડળની જરૂર રહે છે. વિચારમાં મિત્રની આવશ્યકતા - ઉપરની બીજી આવશ્યકતાઓમાં કદાચ મિત્ર વિના તે ખોટ બીજું પાત્ર પણ પૂરી પાડી શકે, એટલે કે ત્યાં આપણે મિત્ર વિના પણ ચલાવી શકીએ; પરંતુ વિચારોની આપ-લે કરવા માટે તે દરેક મનુષ્યને એક સાચા મિત્રની આવશ્યકતા રહે છે. જેને આવો મિત્ર
૧ “સ્ત્રીઓની મર્દાનગી ” એ નામનું માનવતાનું મીઠું જગતનું પ્રકરણ ૯ વાંચે.
