________________
શેઠાઈ
૧૭
દિક પ્રસંગે પાંચ સાત વર્ષે જતા આવતા હતા.
નાનજીશાહ ચીનને વેપાર કરતા હતા એટલે વેપારીઓમાં તેઓ બાબુ નાનજી ચીનાઈ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા. એટલામાં મુંબઈથી સમાચાર આવ્યા કે નેમચંદ શાહ સ્વર્ગવાસી થયા છે. નાનજી શાહને આથી ઘણું દિલગીરી થઈ. તેઓ એમને ખરખરે મુંબઈ જઈ આવ્યા. તેમચંદશાહને ગુલાબચંદ નામે નાનું બાળક પુત્ર હતા. વહીવટ બધો મોતીચંદ શાહે સંભાળી લીધે. પંતીઆળાની ગોઠવણે સર્વે મેતીચંદ અમીચંદ સાથે કરી. પહેલાની ગોઠવણમાં નાનજીશા બીજે કાંઈ વેપાર ન કરે, માત્ર અફીણને જ કરે એવી સરત હતી, હવે મોતીશાહ સાથે એમણે સરતમાં બીજે વેપાર પણ કરવાની છૂટ રખાવી. પછી એમણે કલકત્તામાં આડતનો ધધો ચાલુ કર્યો. પિતાનાં કેટલાંક સંબંધીઓને લકત્તે બોલાવીને નાના ભાગ આપીને ધંધે ચડાવ્યા ને દેખરેખ પિતાની રાખી. * મુંબઈ કલકત્તા વચ્ચે હવે રેલવે બંધાતી હતી. વેપાર વધતું નહતો. મુંબઈ ઇલાકામાં ચેખા બહુ થોડા થતા હતા. ઊંચા રેખા ગરીબને અનુકૂળ આવતા નહતા. બંગાલી પાકા ચેખાની મુંબઈમાં સારી માંગી હતી. નાનજીશાહે વેપારીઓને પિતાની આડતમાં આ માલ મોકલવા માંડ્યો. જુટના વણાટના કોથળા પણ મોકલવા માંડ્યા. ખજુર ખારેક વિગેરે બસરા, બહેરાનથી મગાવવા માંડ્યાં. મલબારથી કાથાના દોરડાં, કરી આણું, સુંઠ, મરી, એલચી આવવા માંડ્યાં. મુંબઈમાં કાપડની મિલોની શરૂઆત થઈ હતી એટલે ત્યાંથી કલકત્તે કાપડ આવતું હતું. આ રીતે પિતાની આડતની દુકાન સારી ચાલતી જોઈ નાનજીશાહે મુંબઈમાં શાખા ખોલી. ત્યાં પોતાના મોટા છોકરાને કામ સોંપ્યું. ઘરને વેપાર કાંઈ કરે નહિ. આ તનું કામ કરવું એવો પ્રબંધ રાખવામાં આવ્યો હતે. .
