________________
સાહસિક
મરકીએ કેર વર્તાવ્યા. એમની પાસે સેવા અને ચિકિત્સાની કાંઈ વ્યવસ્થા નહોતી. આથી અંગ્રેજોના ૩૦૦ માણસો અને સેનાધ્યક્ષ મરકીને ભોગ થઈ પડ્યાં. સુરત પેઢીના મેનેજર મી. કુકને આ ખબર પડતાં જ એણે પોર્ટુગીઝ પાસેથી માત્ર મુંબઈને જ કબજે લીધે અને બચેલાં માણસને ત્યાં રાખ્યાં. પોર્ટુગીઝોએ અંગ્રેજોની ગરજ જોઈ પિતાના માટે મુંબઈમાં વેપારની સ્વતંત્રતા લખાવી લીધી.
ઈંગ્લાંડના રાજાએ લંડનથી પહેલા ગવર્નર તરીકે સર જાવસ લ્યુકસને મુંબઈ મોકલ્યો. તેણે પમી નવેંબર ૧૬૬૬ માં મુંબઈના ચાર્જ લીધે. તે વખતે મુંબઈની પેદાશમાંથી ખર્ચ પણ પૂરું નીકળતું નહોતું. મોગલ, મરાઠાઓ, પોર્ટુગીઝ અને સીદીઓના મુંબઈ ઉપર આક્રમણ કરવાના વારંવાર પ્રયત્ન થતા હતા. આથી મુંબઈનું રક્ષણ કરવા ત્રીસ લાખ રૂપિયાના ખર્ચે મજબૂત પથ્થરને કિલ્લો બાંધવામાં આવ્યો. દરિયા પાસે મજબૂત દિવાલ ૧૫૦૦ ફટ ફરતી બાંધી. મજીગામ, શીવરી, શિવ, માહિમ અને વરલીના કિલ્લાઓને સુધરાવી મજબૂત બનાવ્યા. મુંબઈમાં દરિઆઈખાતું પણ સ્થાપ્યું.
રાજાને મુંબઈના વહીવટમાં પુષ્કળ ખર્ચ અને ઓટ આવવા માંડ્યાં. આથી આવા સફેદ હાથીને સંભાળતાં ઈગ્લેંડને રાજા કંટાળ્યા. આથી ઈસ્ટ ઈડીઆ કંપની જે હિંદના વેપાર માટે અંગ્રેજોએ સ્થાપી હતી તેને આ ટાપુ સોંપવાની વાત ચાલી. તા. ૨૭ માર્ચ ૧૬૬૮ માં ઈગ્લાંડના રાજાએ એક વખત કરીને આ ટાપુ ઈસ્ટ ઈડીઆ કંપનીને આપવાનું નક્કી કર્યું તેમાં આ ટાપુ સારી હાલતમાં રાખો અને રાજાને ભાડા પેટે વાર્ષિક ૨૧૦૦ રૂા.કંપની ભરી આપે. આ ટાપુ કંપની વેચી શકે નહિ, પણ વેપાર માટે અને બીજે કઈ પણ ઉપયોગ કરે. પિોલિસ, લશ્કર, અધિકારીઓ બધાં કંપની નીમે. કાયદાઓ પણ તે જ બાંધે એવો ઠરાવ થયો.
