________________
ના રે પ્રભુ, નહિ માનું અવરની આણ,
હારે તાહરૂં વચન પ્રમાણ
કવિ, ચિત્તમાં જરાક અમથી પણ અસ્પષ્ટતા કે ગુંચવાડો રાખ્યા વિના, પોતાના ઇષ્ટને સંબોધીને કહે છે કે, પ્રભુ, હું બીજા કોઈની ‘આણ’ – આજ્ઞા માનવા ઇચ્છતો નથી; કોઈનાય દર્શાવેલા રસ્તે મારે જવું નથી. મારે તો હવે તારું વચન અર્થાત્ તારી આજ્ઞા એટલે કે તારો બતાવેલો માર્ગ એ જ ‘પ્રમાણ’ છે; હવે હું તારા માર્ગને જ અનુસરવા માગું છું.
....
અહીં, સ્વાભાવિક રીતે જ, કવિ સામે પ્રશ્ન આવે કે ભલા, દેવો તો દુનિયામાં ઘણા છે. જેમ મહાવીર છે, તેમ હિર, હર વગેરે દેવો પણ છે, અને તે બધા પણ ધર્મનો માર્ગ તો બતાવે જ છે. તો તમે એકનું માનો અને બીજા બધાનું ન માનો તો કેવું લાગે ?
આના જવાબમાં કવિ પોતાની વીતક જરા વિસ્તારથી વર્ણવે છે : હરિ હરાદિક દેવ અનેરા, તે દીઠા જગમાંહ્ય રે
ભામિની ભ્રમર ભૃકુટીએ ભૂલ્યા, તે મુજને ન સુહાય
કેઈક રાગી ને કેઈક દ્વેષી, કેઈક લોભી દેવ રે કેઈક મદ-માયાના ભરિયા, કેમ કરિયે તસ સેવ
૧
..૨
મુદ્રા પણ તેમાં નિવ દીસે પ્રભુ, તુજ માંહેલી તિલમાત્ર રે તે દેખી દિલડું નવિ રીઝે, શી કરવી તસ વાત
...૩
કવિ કહે છે કે ભાઈ, દેવો તો તમે કહો છો તેમ ઘણા ઘણા છે. હિર છે, હર છે; અને એવા તો અનેક છે, જે માનવજાતને ધર્મના માર્ગે દોરે છે, અને સંસારથી મુક્ત કરાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. એ દેવોનો મને પૂરો પરિચય છે. સંસારના મારા પરિભ્રમણ દરમિયાન મેં એ સઘળાય દેવોને જોયા છે, તેમના ચીંધેલા માર્ગે ચાલ્યો પણ છું, અને તેમણે જે ધર્મ શીખવ્યો તેનું પાલન-આચરણ પણ મેં કર્યું છે. સાચું કહું તો એ બધું મને ગમતું પણ હતું જ. પરંતુ, આ વખતે - આ ભવમાં, મને અચાનક જ શ્રીમહાવીરપ્રભુનો સમાગમ થઈ ગયો. તેમનું સ્વરૂપ મેં જોયું : સંપૂર્ણ વીતરાગ ! રાગના આલંબનસમું એક પણ વાનું તેમની આસપાસ મેં ન જોયું. એ પળે મને, મારા મનગમતા પેલા દેવો યાદ આવ્યા અને થયું કે એ બધા
ભક્તિતત્ત્વ
૫૧
