________________
આરાધના એ ચાતુર્માસને સફળ બનાવનારો પદાર્થ છે. આ મોસમમાં સહુ વિશેષ તપ, જપ, ક્રિયા અને સ્વાધ્યાય કરે એવી સહજ અપેક્ષા રહે છે; રાખવી ગમે છે. જો કે આજકાલ આપણે ત્યાં આરાધનાના અનુષ્ઠાનોમાં આરાધના કરતાં આરંભ-સમારંભ વધુ હોય છે. આપણાં ઉપાશ્રયાદિ ધર્મસ્થાનો હવે સાવદ્ય પ્રવૃત્તિનાં કારખાનાં બન્યાં છે. સંખ્યા, આંકડા, નામનાના વ્યામોહમાં તથા આ બધું થાય તો જ ધર્મ કર્યો - કરાવ્યો ગણાય તેવી ભ્રમણામાં રાચનારા જીવો વ્યાપકપણે, સાધુ તથા શ્રાવક એમ બંને વર્ગમાં જોવા મળે છે. પરિણામે સાવદ્ય ક્રિયાઓ વધતી જાય છે. નિરવદ્ય સ્થાનોનાં પવિત્ર આંદોલનો તથા પરમાણુઓ આરંભ-સમારંભથી ખરડાઈને અપવિત્ર બને છે. તેથી ત્યાં થતી ધર્મકરણી પણ નિપ્રાણ અને ક્લેશસંક્લેશમય બનતી જાય છે. જે આ બધું રોકવા પ્રયત્ન કરે, તે વિરોધી, અવ્યવહારુ અને વેદિયા ગણાય છે. તેથી તેમણે મૌન પકડવું પડે છે, અને “સી પોન હાં તવ પત્ની ?” તો “નર્દી તવ ને વહાં તક વનને રો” એ નીતિ અપનાવીને રહેવું પડે છે. કાળાંતરે નિરવદ્યતાનો માર્ગ, ખ્યાલ વિસરાઈ જશે, અને આવા સાવદ્યમાં જ ધર્મ હોવાનું સ્થિર થશે. માર્ગના આ વિલોપના પાપના સહભાગી આપણે બધા જ થઈશું ! પણ “અરણ્યરુદન' નો કોઈ અર્થ નથી રહ્યો હવે.
(અષાઢ, ૨૦૬૯)
ધર્મતત્ત્વ
|૧૩૩
