________________
મન છે; (જ્ઞાન અને જ્ઞાનીમાં કથંચિદ્ અભેદ છે એ વિધાનને સામે રાખીને આ વાત કહેવાઈ છે.) હવે જ્ઞાનને જ્ઞેયસમ – શેયાકાર બનાવી દો, તો એ જ થઈ ગયો મોક્ષપથ. કેટલી સચોટ અભિવ્યક્તિ છે : ‘નાન્યો મોક્ષપથઃ પુનઃ’ આના સિવાય કોઈ મોક્ષનો માર્ગ નથી.
જ્ઞાનને જ્ઞેયાકાર બનાવવું એટલે ધ્યાનમાં જઈને ધ્યાતા પોતાના ઉપયોગને ધ્યેયાકાર બનાવી દે તે.
ધ્યાતાનું ધ્યેયમાં ડૂબી જવું તે જ સમાધિ.
‘દીઠો સુવિધિ જિણંદ સમાધિરસે ભર્યો હો
લાલ, ભાસ્યો આત્મસ્વરૂપ
અનાદિનો વિસર્યો હો લાલ...'
પ્રભુના સમાધિ રસનું અલપઝલપ અનુભવન અને સાધકનું પોતાની ભીતર ઊતરી જવું; બેઉ ઘટના એક પછી એક ઘટશે. થશે કે આવું અનુભવન તો ક્યાંક કર્યું છે.
sui... ? sui... ?
પોતાની ભીતર જ તો ! બીજે ક્યાં, વળી ?
એ સમાધિનું ભીતરી આસ્વાદન અને વિભાવોની ઉપાધિમાંથી મનનું હટી જવું. ત્યારબાદ એ સમાધિ રસને પામવા માટેની યાત્રાએ નીકળી જવાનું થશે.
(૬) જ્ઞેયં સર્વવાતીત, જ્ઞાનં ૨ મન ૩ન્યતે ।
ज्ञानं ज्ञेयसमं कुर्या - न्नान्यो मोक्षपथः पुनः ॥
-
योगप्रदीप
સમાધિ શતક ૪૭
