________________
સંત તો મૌનમાં જ હતા. જવાબ ન મળવાથી સૈનિકે ફરીવાર પૂછ્યું. એ જ મૌન પ્રત્યુત્તરમાં.
સૈનિકે પોતાના ઉપરીને વાત કરી. અંગ્રેજ અમલદાર આવ્યો. એણે પૂછ્યું : ‘ટુમ કૌન હો ? ક્યા નામ હૈ ટુમ્હારા ?’ પ્રત્યુત્તરમાં સંપૂર્ણ મૌન.
અમલદારે બંદૂકને તૈયાર કરી સંત તરફ તાકીઃ ‘યા તો ટુમ ટુમ્હારા પરિચય દો, વર્ના મૈં ટુમ્હે શુટ કર દૂંગા.'
સંત મનમાં વિચારે છે : શો ફરક પડે છે કે હું આ શરીરમાં રહીને સાધના કરું કે આગામી જન્મમાં બીજા શરીરમાં જઈ સાધના કરું. જન્મ અને મૃત્યુને જેણે પર્યાયો તરીકે જ જોયા હોય અને નિત્ય આત્મતત્ત્વ પર જેની દૃષ્ટિ સ્થિર બની હોય એ સાધક માટે મૃત્યુ કોઈ ડરાવણી ચીજ તો નથી જ.
સંત ન જ બોલ્યા.
અમલદારે બંદૂકનો ભડાકો કર્યો. ગોળી શરીરની આરપાર નીકળે છે. અને ત્યારે સંત અમલદારને કહે છે ઃ તુમ ભી ભગવાન હિ હો ન !
નવીન જન્મદાતા પ્રભુ હોય છે એ હિન્દુ માન્યતા સાથે પોતાની વાતને વણી શરીરને ગોળી મારનાર અને એ રીતે બીજા જીવન તરફ લઈ જનાર અંગ્રેજને સંતે ભગવાન તરીકે સંબોધ્યા.
સદીઓ પહેલાં ઋષિએ, પરમાત્મસત્તાનો પરિચય કરાવ્યા પછી, શ્વેતકેતુને કહેલું : તત્ ત્વમસિ શ્વેતòતો ! આ ઋષિવાક્યનું જ કેવું મઝાનું આ પુનરુચ્ચારણ હતું !
મરી અલમ ૧૮૮
