________________
વાસ્તવિકતા-વ્યવહાર અને ધર્મ
વિશ્વભરમાં ધર્મ શબ્દ પ્રચલિત છે. દેશદેશમાં કોઈને કોઈ રૂપમાં ધર્મ શબ્દનું અસ્તિત્વ છે. “ધર્મ શબ્દના અનેક અર્થો લેકે કરે છે, હેય છે અને થાય છે, કોઈ ધર્મ એટલે ધાર્મિક ક્રિયા-રિલીજીયસ પ્રોસેસ કહે છે. ધર્મ એટલે ફરજ-ડયુટી. ધર્મ એટલે દેવદેવીમાં શ્રધ્ધા, ધર્મ એટલે ઈશ્વરને માનવે તે. માનવધર્મદેશધર્મ–આત્મધર્મ. દુર્ગતિમાં જતા બચાવી સુગતિમાં લઇ જાય તે ધમ. ક્ષણભંગુર સંસારથી છોડાવી સચ્ચિ દાનંદ પદ આપે તે ધર્મ. જન્મમરણના ફેરા ટાળવા તે ધર્મ, સ્તુતિ-બંદગી-પ્રાર્થના એ ધર્મ
આમ અનેક જાતિના વિચારવાળે ધર્મ શા માટે ? દુનિયાની આસાની માટે? કઈ વ્યકિત કે સમૂહના સુખ માટે? દેશ કે દેશની પ્રજાની આબાદી માટે? કે વિશ્વને વ્યવહાર સુખપૂર્વક બન્યા રહે તે માટે ? અગર કઈ મિશ્ર સ્વતંત્ર હેતુ ધર્મ પાછળ રહેલું છે?
વ્યવહાર પણ લેકવ્યવહાર-શુદ્ધ વ્યવહાર અશુદ્ધ - વહાર મહાજન વ્યવહાર-લક વિરૂદ્ધ વ્યવહાર-કપટ વ્યવહાર આદિ અનેક પ્રકારના હોય ને ?
