________________
છે. મોક્ષની સાધનામાં પરંપરાએ કે નજીકપણાથી ઉપયોગી થતું હોય તે સર્વ યોગ્ય છે એમ સ્વાવાદ દ્રષ્ટિથી માપવામાં આવ્યું છે. ભલે ધર્મો અને સંપ્રદાયો પરસ્પર લડતા હોય. વાસ્તવિક રીતે એ લડત નથી હોતી, મોટે ભાગે વિચારભેદોની ચર્ચા વિચારણા હોય છે.
આથી જૈન શાસન તેવી જુદી જુદી કોઈ બાબતનું ખંડન ન કરતાં, તેની કક્ષાના જીવો માટે તે ઉપયોગી સમજીને, જુદા જુદા દ્રષ્ટિભેદથી પણ તેને સ્થાન આપીને, તેને વળગી રહી તેમાંથી પ્રેરણા લેવા તે તે ધર્મના અનુયાયીઓને ભલામણ કરે છે.
ત્યારે જૈનશાસનના તર્કગ્રંથોમાં તો જુદા જુદા ધર્મોની માન્યતાઓના ખંડન મંડન આવે છે તે શું ? આવો પ્રશ્ન સહેજે થશે. તે ખંડન મંડન તો તે તે ધર્મની એકાંત માન્યતા પૂરતું જ હોય છે.
દા. ત. વેદાંત દર્શન વિશ્વનું એકીકરણ અને નિત્યતાનું સ્થાપન કરે છે. જૈન દર્શન તે મૂળ બાબતનું ખંડન નથી કરતું. પરંતુ જ્યારે વેદાંત દર્શન વિશ્વનું એકીકરણ અને નિત્યતાનું એકાંત સ્થાપન કરે છે,
ત્યારે જૈન દર્શન એકાંત સ્થાપન પૂરતું અને અવ્યવસ્થિત પ્રક્રિયાની રજુઆત પૂરતું સમજૂતી ખાતર ખંડન કરે છે. જો આત્મા નિત્ય ન હોય, તો સંસાર અવસ્થામાંથી મોક્ષ અવસ્થા રૂપ બીજી અવસ્થા કોણ પામે ? માટે જૈનદર્શન નિત્યતાનું અને જગતનું એકીકરણું ખંડન શી રીતે કરે ? ખંડન માત્ર એકાંત માન્યતાનું હોય છે.
બૌદ્ધ દર્શન ક્ષણિકવાદને આગળ કરીને પ્રત્યેક પદાર્થની ક્ષણે ક્ષણે ઉત્પત્તિ અને નાશ સમજાવે છે. તે ખોટું નથી, વિશ્વની એવી પણ સ્થિતિ છે. પરંતુ તેની એકાંત પકડ અને તે પ્રક્રિયા બનાવવામાં અવ્યવસ્થિતપણું હોય, તેનું જ સમજૂતી ખાતર જૈનદર્શન ખંડન કરે છે. વૈરાગી પુરૂષ સંસારને ક્ષણિક અને અનિત્ય ન સમજે, તો મોક્ષ
