________________
કાળની ગતિ.
વેપારના કારણથી હાલ જુદા જુદા દેશના માણસો એક બીજાના સંબંધમાં આવતા જાય છે અને એક બીજાના ગુણદોષ ગ્રહણ કરતા જાય છે. સાયન્સની શેધોથી મળેલ સગવડથી આ પૃથ્વીના માણસના જીવનની સેળભેળ થઈ છે. તેને હેતુ ઉડે હોય છે. એ એકદમ જાણવો મુશ્કેલ પડે છે. દેશ અને કાળના બંધન તૂટતા જાય છે. એ એક પ્રકારને સુધારે છે. પણ જ્યાં સુધી સુધારે પિતે શું કહેવાય તે સમજાશે નહિ ત્યાં સુધી ખરે સુધારો થશે નહિ.
બ્રાહ્મણની સત્તા વખતે સુધારાનું મધ્યબિંદુ હિંદુસ્થાનમાં હતું. ક્ષત્રીઓની સત્તા વખતે સુધારે મુસલમાની રાજયોમાં ગયે હતે. વેપારીઓની સત્તા વખતે સુધારાનું ક્ષેત્ર લંડનમાં ગયું છે. મજુરની સત્તા વખતે સુધારાવાળાની દ્રષ્ટી રૂશીઆ તરફ વળી છે. આ પ્રમાણે કાળચક્રમાં પહેલાંની માફક જ્ઞાની પુરૂષો એશીઆમાં ઉત્પન્ન થાય તે નવાઈ નથી. બ્રાહ્મણ એટલે બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિ સમજવાનું નથી.
રૂશીઆના વિદ્વાને હવે મનુસ્મૃતિને અભ્યાસ કરવા લાગ્યા છે. સાયન્સવાળાએ આ પૃથ્વી ઉપર રહેતા
૨૧૦
