________________
કાળની ગતિ.
તેમણે માણસના જીવનમાં સુધારા કરવા માટે “ ધર્મ ” શબ્દ ઉત્પન્ન કર્યાં; સાંચમ, ચા અને જ્ઞાનના માર્ગ બતાયેા, ખાટી ક્રિયાઓ અધ કરાવી, માણસ એકાંતમાં આત્માને અનુભવ લઇ શકે તેને માટે સારી ગુફાઓ અને વિદ્વારા બનાવ્યા. તેમના ગયા પછી તેમના શિષ્યાના શિષ્યાએ પેાતાના ધમ રાખવા માટે અને ખીજા દેશેામાં ફેલાવવા માટે કેટલીક નવી ક્રિયાઓ દાખલ કરી. તેથી કેટલીક નવી અગવડે ઉત્પન્ન થઈ. ૮ ધર્મ' ના અથ સંયમ, દયા, જ્ઞાન વિગેરે થવાને બદલે અમારા ધમ અને તમારા ધમ, હિંદુધર્મ અને મુસલમાની ધર્મ, જૈન, વૈષ્ણવ, ખ્રિસ્તી, પારસી વિગેરેના અનેક જુદા જુદા ધર્મ થઈ ગયા. ધર્મને માટે લડાઇએ થવા લાગી. સંયમ માટે જુદા જુદા સ્વભાવના માણસે માટે જુદી જુદી ક્રિયાઆની જરૂર પડે છે તે વાત ધ્યાનમાં રાખ્યા વગર, અમારી ક્રિયા સાચી અને તમારી ખેાટી એવા મત ઉત્પન્ન થવા લાગ્યા. તેમાં ક્ષત્રીય રાજાએ પેાતાની સત્તાથી મદદ આપવા લાગ્યા. બ્રાહ્મણા કરતાં ક્ષત્રીચેનાં સત્તા વધી.
૧૯૮
