________________
૩. આસુરી પ્રતિજ્ઞા ૪. ઐરભાવવાળી પ્રતિજ્ઞા
(૧) સાતિવક પ્રતિજ્ઞાઓ આત્મા માટે ખૂબ જ હિતકારી બને છે. આવી પ્રતિજ્ઞાઓ સાક્ષાત્ યા પરંપરાએ વિરતિ ધર્મ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. આદરપૂર્વક આવી પ્રતિજ્ઞાઓને સ્વીકાર અને પાલન અદ્દભુત લાભે આપે છે.
આત્માને શુદ્ધિના માર્ગે ન લઈ જનારી અને પરંપરાએ ત્યાગ વૈરાગ્યને નહિ પિષનારી એવી પ્રતિજ્ઞાઓ પરિણામે ભયંકર હોય છે, તેથી એની વિશિષ્ટ જ્ઞાની મહાપુરુષે કશી જ કિંમત આંકતા નથી.
પ્રતિજ્ઞા ધર્મને મનની સાથે ગાઢ સંબંધ છે, નાનીશી પ્રતિજ્ઞા પણ મન વગરને પ્રાણ લઈ શક્તા નથી. મનવાળા પ્રાણ માટે પણ મને બળ વિના પ્રતિજ્ઞાને સ્વીકાર અશક્ય છે. એકેન્દ્રિયથી માંડીને અસંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય સુધીના અનંતાનંત પ્રાણીઓ મન વગરના છે. રાસી લાખ યોનિઓમાં દેવતા, નારકી તિર્યંચે અને મનુષ્ય સંજ્ઞી એટલે કે મનવાળી ગણાય છે, પણ તેમાં (૧) નારકીઓ પરાધીનપણે દુખથી રીબાતા હોવાથી તેઓ પ્રતિજ્ઞાના અધિકારી નથી (૨) દેવતાઓ નિરંતર દિવ્ય સુખમાં મશગુલ હેવાથી પચ્ચકખાણ (પ્રતિજ્ઞા) કરી શકતા નથી. કાદવમાં ખૂચેલે હાથી કિનારે દેખાવા છતાં, બહાર નીકળવાની ઈચ્છા હોવા છતાં નીકળી શકતા નથી તેમ દેવતાઓ પણ સુખરૂપી કાદવમાં ગળાખુડ ડુબી ગયા છે, પ્રતિજ્ઞાના રહસ્ય અને તેના ઉત્તમ ફળો જાણવા છતાં તેને સ્વીકાર તેમજ પાલન માટે તેઓ
