________________
૧૦૧
સમ્યજ્ઞાનના પ્રકાશમાં વિષયોની આસક્તિ અને કષાયની પરવશતા આત્મામાં કેવી મલિનતા લાવે છે તેનું સ્પષ્ટ દર્શન થાય છે. પ્રાપ્ત થયેલું જ્ઞાન જે સભ્યજ્ઞાન હેય તે વિષયની આસકિત ઘટે, કષાની પકડ છૂટે
ભકિયાનો આળસ ખસે અને એમાં ઉ૯લાસ જાગે. સદા ચરણરૂપે પરિણમે ત્યારે જ મનાય કે એ સમજ્ઞાન હતું. સાચું જ્ઞાન ક્રિયારૂચિ જગાડે જ અને જ્ઞાનપૂર્વકની ક્રિયાને જ સાચી ક્રિયા કહી શકાય. સુવિશુદ્ધ જીવન જીવવાની પ્રેરણું ન આપે વિરતિના માર્ગે પ્રયાણ કરવાની ભાવના ન જગાડે તો એ જ્ઞાનને સમ્યજ્ઞાન કેમ મનાય? કહ્યું છે
જ્ઞાનસ્ય ફલં વિરતિ જ્ઞાનના ફળરૂપે વિરતિભાવ જાગો જ જોઈએ. પચ્ચક્ખાણ કરવા પૂર્વક પાપક્રિયાથી નિવૃત્તિ અને શુભક્રિયામાં પ્રવૃત્તિ એ વિરતિનું લક્ષણ છે. એકલા જ્ઞાનથી સંતોષ ન માની લેવાય તેમ એ કલી ક્રિયાઓથી પણ કાર્ય સિદ્ધિ ન થાય. કારણકે કિયા વિનાનું જ્ઞાન અને જ્ઞાન નિરપેક્ષ ક્રિયા અને મિથ્યા બની જાય છે. અર્થાત્ તેનું વાસ્તવિક ફળ મળતું નથી. સમ્યજ્ઞાન પૂર્વક શુભકિયા થાય તે ચિત્તની પ્રસન્નતા, વૈરાગ્યભાવ, કષાયે ઊપશમ, સમતાને અનુભવ, આત્મરમણતા વગેરે ફળે તત્કાળ મળ્યા વિના રહેતા નથી. પરંપરાએ મેક્ષફળ તે નિશ્ચિત જ છે.
મહાપુરુષોએ શુભકિયા વગરના એકલા-કેરા જ્ઞાનને પાંગળું કહ્યું છે. પછી ભલે તે દ્વાદશાંગીનું જ્ઞાન કેમ ન હોય? અને જ્ઞાન વગરની જડક્રિયાને આંધળી કહી છે. જ્ઞાન-ક્રિયાના
