________________
૩. ક્ષે૫ દોષ-અદ્ધર સિત્ત- એટલે કે વામાં વરમાં ચિત્તને ચાલુ ક્રિયામાંથી અન્ય બાબતોમાં લઈ જવું, આ ક્ષેપદેષમાં ચિત્તનું શુભક્રિયામાં એક સરખું શૈર્ય ન હેવાના કારણે શુભક્રિયા દ્વારા ઈષ્ટફળ સિદ્ધ થતું નથી. જેમ ડાંગરને રોપાને એક કયારામાંથી ઉખેડી બીજા ત્રીજા ચોથા કયારામાં રોપવામાં આવે તે એ પાંગરવાને બદલે સૂકાઈ જાય છે. એના ઉપર ફળ બેસતું નથી, કારણ કે એનાં મૂળિયાં કયારામાં સ્થિર થવાં જોઈએ તે થતાં નથી. તેમ ચિત્ત પણ વચમાં વચમાં બીજે ફરતું રહે તે ક્રિયામાં ચિત્તની સળંગ ધારા ટકે નહિ તેથી ક્રિયા નિરસ અને નિષ્ફળ બને. ૪. ઉત્થાન દેષ-અસ્વસ્થતા ભર્યું ચિત્ત - એટલે કે ચિત્તની અપ્રશાંતવાહિતા. મદનયત પુરુષના ચિત્તની જેમ ચિત્ત અશાંત રહે, જેથી ક્રિયામાં શુભ અવસાયરૂપ ફળ જન્મી શકતું નથી એનું પરિણામ એ આવે છે કે કાંતે ક્રિયાને સર્વથા ત્યાગ કરી દેવાય અથવા કાપવાદની બીકે કિયા થાય. ૫. બ્રાતિ દોષ-વિપર્યસ્ત ચિત્ત:-જેમ ભ્રમથી છીપમાં ચાંદીની બુદ્ધિ થાય છે તેમ આ દેષનાં કારણે અમુક ક્રિયા કરી કે ન કરી, અમુક સૂત્ર બેલ્યા કે ન બોલ્યાનો કશો જ ખ્યાલ ન રહે શું કર્યું અથવા શું ન કર્યું એના ચક્કસ સંસ્કારના અભાવે ક્રિયા દ્વારા ઈષ્ટફળની સિદ્ધિ થઈ શકતી નથી. ૬. અન્યમુદ્ર જે ધર્મક્રિયા ચાલતી હોય તે સિવાયની બીજી ધર્મ પ્રવૃત્તિમાં ચિત્તનું ખેંચાણું. તેમાં આનંદ
