________________
જિનેશ્વરદેએ ફરમાવેલા સામાયિક, પ્રતિકમણ, પૂજા, તીર્થયાત્રા, મંત્રજાપ આદિ ક્રિયાનુષ્ઠાને આત્મશુદ્ધિ કરનાર છે. આ અનુષ્ઠાનેને આચરવા છતાં આપણને એમાં સનો અનુભવ ન થતું હોય તે તેમાં કારણ ચિત્તના દેને દૂર કરવા માટેની આપણી બે–કાળજી છે. દોષને ટાળવા પૂર્વક શુભકિયાઓ થાય તે રાગદ્વેષની તીવ્રતા ઘટે છે, મંદતા આવે છે. ચિત્તમાં પરમશાંતિને હજ અનુભવ થાય છે. ચિત્તના આઠ દેશે?
૧ ખેદ દોષ-થાક્યાળું ચિત્ત: મુસાફરીથી થાકેલા મુસાફરને થાક્ના યોગે બીજી પ્રવૃત્તિ ગમતી નથી તેમ ખેદ દેષથી પૂર્વ ક્રિયાના થાકને લીધે નવી ક્રિયામાં ઉત્સાહ જાગતો નથી. કદાચ થાકેલા ચિત્તથી કઈ શુભકિયા શરુ કરવામાં આવે તે પણ એ ક્રિયાની સમાપ્તિ સુધી ચિત્તની એક સરખી એકગ્રતા ટતી નથી. ખેતીમાં (ધાન્યના પાકમાં) પાણીની જેટલી આવશ્યક્તા માનવામાં આવે છે, તેટલી જ શુભકિયામાં ચિત્તની એકાગ્રતા આવશ્યક માનવામાં આવી છે.
૨. ઉગ દેષ-આળસુ ચિત્ત- કષ્ટ સાધ્ય કિયા જોઈને ચિત્ત આળસુ બને છે.આળસુ ચિત્તથી ક્રિયા કરવામાં સુખને આનંદ અનુભવ થતો નથી. ઉદ્વેગવાળા આત્માને વાસ્તવમાં શુભકિયા પ્રત્યે વિષ હોય છે તેથી શુભકિયામાં તે વેઠ ઉતારે છે. આ દેષ ભાવિમાં ગોકુલમાં જન્મનો બાધક બને છે.
