________________
૩૮
જ્વાળામુખી પર ફૂલોની વર્ષા
પ્રસ્તુત વિષયનો પ્રારંભ કરતાં મને એક ચીની કહેવત યાદ આવે છે, જેનો અર્થ આવો છે :
“તોપના નાળચામાં માળો બાંધી એક પંખી ઇંડાં સેવી રહ્યું છે.” અહીં તોપનું નાળચું એટલે વિસર્જનનું માધ્યમ અને ઇંડાનું સેવવું એટલે સર્જનની પ્રક્રિયા. તોપનું નાળચું એટલે વિસ્ફોટન અને ઇંડાનું સેવવું એટલે અસ્તિત્વનો સ્વીકાર. બન્ને બાબતો તદ્દન વિરુદ્ધ પરિસ્થિતિનું દર્શન કરાવે છે. પ્રસ્તુત વિષયમાં આવી બે તદ્દન વિરુદ્ધ પરિસ્થિતિની વાત કરવાનો ઉપક્રમ છે.
ભૌગોલિક અર્થમાં “જ્વાળામુખી એટલે પૃથ્વીના પેટાળમાંથી પ્રગટતી આગની જવાળાનું પ્રચંડ વિસ્ફોટન. કોઈ પર્વતની ટોચ પરથી ભયંકર ભડકારૂપે ફેલાતી આગ ધગધગતા લાવાના લાલચોળ અંગારા જેવા તાપમાંથી ઊઠતી, દઝાડતી અને જાણે ભવાંતરનું વેર લેવા લપેટાતી જ્વાળાઓની કલ્પના આપણને દાઝયાનો અનુભવ કરાવે છે. આજુબાજુ કેટલાય વિસ્તારમાં ભયનું સામ્રાજય ફેલાય. નિર્દોષ પશુ-પંખીઓ ભીષણ આગમાં ભસ્મિભૂત થઈ જાય. પ્રસ્ફોટનના ફફડાટથી ઊભો થતો ભય ઘડીભર શ્વાસ થંભાવી દે. આ તો થયું જ્વાળામુખીના પ્રસ્ફોટનનું બાહ્ય સ્વરૂપ. જો એ આટલું
