________________
૧. પ્રારંભકગી - સમ્યફ પ્રકારને સ્વાભાવિક વિરતિ પરિણામ અથવા સાંસર્ગિક વિરતિ પરિણામ પામીને વાનર સરખી ચપળ ચાલવાળા મનને રોકવા માટે એકાંત સ્થાનમાં બેસી, નાસિકાના અગ્રભાગ ઉપર દષ્ટિ સ્થાપી, ધીરતાપૂર્વક વિરાસન કરી, નિશ્ચલ થયેલા એવા જે ગીઓ, વિધિપૂર્વક સમાધિને આરંભ કરે છે, તે આરંભકગી કહેવાય.
રતનિષ્ઠયોગી – પવન–આસન-ઇઢિય-મનસુધા-તૃષા અને નિદ્રાને જય કરનારા, અન્તર્જન્માકાર વચનથી (અત્યંતર ચિંતનથી, વારંવાર તને અભ્યાસ કરનારા, પ્રાણીઓ ઉપર અત્યંત પ્રમોદકરૂણા અને મૈત્રીભાવ ભાવનારા) તથા થાનગત ક્રિયામાં પ્રતિક્ષણ વૃદ્ધિ પામનારા યેગીઓ તગ્નિગી કહેવાય.
૩. નિષ્પન્નગી -બહિર્જ૫ તથા અન્તર્જલ્પરૂપી કલ્લોલની શ્રેણિએ જ્યાં વિરામ પામી છે (અર્થાત્ મન, વચન અને કાયાના તરગે શમી ગયા હોવાથી
ગસ્થિરતા જ્યાં પ્રાપ્ત થઈ છે) તથા સમ્યગ વિદ્યારૂપી કમલિનીએવાળા ચિત્તરૂપી માનસરોવરમાં નિલેપતાથી હંમેશા જેને હંસરૂપ આત્મા અમૃતપાન કરે છે. (આત્મસ્વરૂપમાં રમણતા કરે છે) તે નિષ્પન્નગી કહેવાય. અપ્રમત્ત ગુણસ્થાને ધ્યાનસંભવ :धर्मध्यानं भवत्यत्र, मुख्यवृत्या जिनोदितम् । रूपातीततया शुक्ल-मपि स्यादंशमात्रतः ॥३५।।
