________________
દાન. પ્રકરણ ૩
૨૫૧
ઉપયુક્ત થાય તો માની, માયાથી ઉપયુક્ત બને ત્યારે માયાવી અને લોભથી ઉપયુકત થતાં લોભી થઈ જાય છે.
ચારિત્રની ઉન્નતિનો અર્થ એવો છે કે કવાયનો મંદ મંદ અનુરાગ ઉદયમાં આવે. પાંચમે ગુણસ્થાને અનંતાનુબંધી કષાય તથા અપ્રત્યાખ્યાનાવરણ કષાયનો ઉપશમ થવાથી તેને ઉદય હોતો નથી. પણ પ્રત્યાખ્યાનાવરણ તથા સંજવલન કષાય તથા નવ નોકષાય ઉદયમાં રહે છે, તેનો અનુરાગ જેમ જેમ ઘટતો જાય છે તેમ તેમ દેશચારિત્રગુણ રૂપ વીતરાગતાને અંશ વધે છે.
અગિયારમી પ્રતિમામાં પ્રત્યાખ્યાનાવરણ કષાયનો ઉદય અત્યંત મંદ પડી જાય છે, ત્યારે પંચમ ગુણસ્થાન સંબંધી ચારિત્ર પણ અધિક ઊંચું થઈ જાય છે.
આત્માભવ કરવાવાળો શ્રાવક સમ્યફદષ્ટિ તથા સમ્યકજ્ઞાની હોવાથી તેને આત્માના સ્વભાવનું સાચું શ્રદ્ધાન તથા જ્ઞાન છે તથા ક્ષાયિક સમ્યફદૃષ્ટિનાં શ્રદ્ધાન તથા જ્ઞાન શ્રાવકની સર્વ પ્રતિમાઓમાં પ્રયોજન-ભૂત તનાં તથા આત્માના સ્વભાવનાં શ્રદ્ધાન અને જ્ઞાનની અપેક્ષાએ સમાન છે.
કદાચિત જ્ઞાનાવરણ કર્મના ક્ષપશમ વિશેષથી ક્ષાયિક સમ્યકદષ્ટિનું જ્ઞાન પ્રત્યેક પ્રતિમા વખતે વૃદ્ધિગત થાય, તો પણ સમ્યક્ત્વની અપેક્ષાએ સર્વ પ્રતિમાઓમાં સમાનતા હોય છે અર્થાત્ આત્મસ્વરૂપના અનુભવમાં શ્રદ્ધાની અપેક્ષાએ સમાનતા અથવા વૃદ્ધિપણું હોઈ શકે છે. પરંતુ ચારિત્રની અપેક્ષાએ દરેક પ્રતિમા વખતે કષાયની મંદતા થતી હોવાથી, તે પ્રમાણમાં વીતરાગતાના અંશ વધતા રહે છે.
જ્યારે આત્મા, શ્રદ્ધાન, જ્ઞાન તથા ચારિત્ર સહિત નિજભાવમાં ઉપયુકત થાય છે ત્યારે સ્વાનુભવ થાય છે અને આવી એકતાનતા. લવલીનતા થોડા સમય સુધી ટકે છે. આ એકતાનતામાં જેટલી જેટલી
