________________
દ્વાન અને શીળ
અભયદાન એ ધર્યું મૂળ અથવા ખીજ છે. બીજું વિના ફળની પ્રાપ્તિ અને મૂળ વિના વૃક્ષની પ્રાપ્તિ હોતી નથી, તેમ અભય (દયા) વિના ધની પ્રાપ્તિ પણ થતી નથી. ધર્મ કરનાર મનુષ્ય જો દયાહીન અને, તે તેના હૃદયમાંથી ધર્મભાવનાના લેાપ થાય છે. એક ગ્રન્થમાં કહ્યુ છે કે—
૧૦૦
कृपानदीमहातीरे सर्वे धर्मास्तृणांकुराः ।
,,
तस्यां शोषमुपेतायां कियन्नंदंति ते चिरम् " ॥
(6
જ્યાંસુધી નદીમાં જળના પ્રવાહ વહેતા હેાય છે, ત્યાંસુધી નદીના તટ ( કાંઠા ) ઉપર વિવિધ જાતના તૃણાંકુરો લીલા નવપલ્લવિત હાય છે, નદીમાં વહેતા જળને અભાવ થવાથી તટ ઉપરના નવપલ્લવિત તૃણાંકુરા શુકતાને પામી બળી જાય છે, તેમ મનુષ્યાત્માની હૃદયરૂપ નદીમાં કૃપા ( યા ) રૂપ જળના પ્રવાહ વહન થતા હાય, ત્યાંસુધી જ તેના અંતઃકરણુરૂપ તટપર વિવિધ જાતની સદ્ભાવના તથા સદ્ગુણૅ રૂપ ધર્માંક પ્રડુલ્લિત હોય છે. અર્થાત્ ટકી શકે છે. પણ જ્યારે તેના હૃદયમાંથી ધ્યારૂપ નીર નાશ પામે છે, ત્યારે તેવા નિય હૃદયમાં ધર્મભાવનાને નાશ થઈ કલેશ કષાયરૂપ અધર્મ-ભાવના ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રકારે ધમશાસ્ત્રોમાં પૂર્વાચાર્યોએ અનેક પ્રકારના દાખલા દલીલે। આપી શાસ્ત્રોમાં અભયદાનની વ્યાખ્યા કરી બતાવી છે. પણુ શાસ્ત્રની વ્યાખ્યાને શબ્દાર્થમાં અથવા મબુદ્ધિથી ઉકેલતાં અને અનર્થ થઈ જાય છે. અને શાસ્ત્રના આશયને સમજ્યા વિના પ્રતિપાદન કરેલા વિષયની પૂર્વતા કે મહત્તા સમજાતી નથી. દુનિયાદારીના સમાન્ય વ્યવહારોની પ્રવૃત્તિઓમાં પણ કાઈ વાતના ભાવાને તથા તેમાં રહેલા રહસ્યને સમજ્યા વિના માત્ર શબ્દાર્થથી તેને સમજવા જતાં અને અન થવા પામે છે.
એક શેઠને ત્યાં બુદ્ધિહીન જડ નેકર સાંજના શેજીએ જમી પેાતાના નાકરને કહ્યું
કે
રહ્યો હતા. એક વખતે
રાત પડવા આવી
"
