________________
આભા દેહવ્યાપી શામાટે?
[ ૭૩ ] દ્રવ્યોને પરસ્પર સંયોગસંબંધ હોય છે અને દ્રવ્ય તથા ગુણને સ્વરૂપસંબંધ હોય છે. સગાસંબંધવાળાં દ્રવ્યો એકબીજાથી છૂટા પડી શકે છે પણ સ્વરૂપસંબંધવાળા ગુણ-ગુણી છૂટા પડી શકતા નથી તેમજ રહી પણ શકતા નથી. તેને અનુભવ આપણને પ્રત્યક્ષ થાય છે. કેવડે, ગુલાબ, મગર વગેરે અસર કાઢવામાં આવે તેમાં કેવડે આદિની સુગંધ હોય છે પણ પુષ્પ હોતું નથી. અત્તર કાલ્યા પછી કેવડા આદિ પુછે નિર્ગધ બનેલાં જણાય છે અને તેમાં રહેલી ગંધ અત્તરમાં આવે છે તે સ્પષ્ટ બતાવી આપે છે કે કેવડા આદિમાં રહેલા ગંધનાં પુદ્ગલે પ્રગદ્વારા તેમાંથી નીકળીને તેલદ્રવ્યની સાથે સંગસંબંધથી ભળી ગયેલા હોય છે. પણ મીઠાશ હોય અને સાકરને કણ ન હોય એમ બની શકતું નથી તેમ ગંધ હોય અને ગંધનું ગુણ પુદ્ગલ ન હોય તે બનવું અસંભવિત છે.
સંસારમાં માનવમાત્રને સુખ, દુઃખ, બુદ્ધિ, ઈરછા, દ્વેષ, પ્રયત્ન આદિ શરીરમાં જણાવાથી આત્મા પ્રત્યક્ષ પણ ત્યાં જ થાય છે. અત્યાર સુધીમાં કઈ પણ અલ્પજ્ઞ, નિરતિશયી જ્ઞાનવાળા જીવને જેમ જીવ વગરનાં વિવિધ પ્રકારનાં શરીરે જણાય છે તેમ દેહ વગરને આત્મા કયાં ય પણ જણાયે નથી, માટે બુદ્ધિપૂર્વક વિચાર કરીએ તે આત્મા દેહમાં ઉપરની ચામડી સુધી ફેલાયેલો જણાય છે તે સિવાય તે ક્યાંય પણ આત્માનું ચિહ્ન સરખું ય જણાતું નથી. શરીર પાંચ પ્રકારનાં છે? ઔદારિક, વૈશ્યિ, આહારક, તૈજસ અને કાર્મણ. જેમ વડના ઝાડનું બીજ કે જેમાં આખેય વડ હોય છે તે કારણ અને વડનું ઝાડ કાર્ય કહેવાય છે તેમ આ પાંચ પ્રકારનાં શરીરમાંથી તૈજસ
