________________
સાત્ત્વિકતાનો સ્વામી કેવો હોય ?
રાજ-રજવાડાં અને ઠાકોર-દરબારોનો એ યુગ હતો. વંશપરંપરાગત રાજ-તેજની ચમક-દમક એ વખતે જોકે ગવર્નર અને પોલિટિક્સ જેવી સૂર્ય સમી ભાસતી સત્તા સમક્ષ જરાક ઝાંખી જણાતી હતી, પણ એનાં તેજ સાવ જ ઓલવાઈ ગયાં ન હતાં, છતાં ઘણા જયારે આવી સત્તાના તેજથી અંજાઈ જતા હતા, ત્યારે થોડાક પણ એવા વિરલા હતા કે, જેના લોહીમાં વંશપરંપરાગત ખુમારી અને ખમીરીના સંસ્કારો ઠીક ઠીક અંશે જળવાયા હતા, અને ઝળકતા જોવા મળતા હતા. આવા જ એક દરબાર તરીકે ત્યારે ગોપાલદાસનાં નામકામ એકી અવાજે વખણાતાં હતાં.
સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલ ઢસા અને રાય સાંકળી આ બે ગામોનું નામ એ વખતે ઠીક ઠીક સુપ્રસિદ્ધ હતું. આ કંઈ બહુ મોટાં શહેર કે નગર ન હતાં, પણ દરબાર ગોપાલદાસના ખમીરીભર્યા વ્યક્તિત્વને કારણે દરબારના નામની સાથે આ બે ગામનાં નામ પણ ચોમેર ગવાતાં થયાં હતાં. આ બે ગામોનો વહીવટ તેઓ એવી સુંદર રીતે કરતા કે, પ્રજા એમને પિતાની જેમ ચાહતી અને દરબાર પણ પ્રજાનું પુત્રની જેમ લાલનપાલન કરતા. દરબારના જીવનના આકાશે સૂર્ય અને ચંદ્રની જેમ ચમકતા બે ગુણો સવિશેષ પ્રખ્યાત હતા. સાદાઈ અને સાત્ત્વિકતાના કારણે એ વખતના અનેક દરબારોમાં ગોપાલદાસ સાવ જુદા જ તરવરી આવતા.
- સંસ્કૃતિની રસધાર ભાગ-૧ થી ૧
