________________
૩૪
જૈન દર્શનમાં ઉપયોગ
ન્ય ગુણુ છે, ત્યાં જ આ બધા અનુભવ છે. જ્ઞાનગુના અભાવે જડ પદાર્થ માં તેવી લાગણીઓના અનુભવ હોઇ શકતા નથી. આ જ્ઞાનગુણુ એ જીવમાં જ હાય. જીવસિવાય જ્ઞાન ગુણુ હાય જ નહીં અને જ્ઞાનગુણુ વિનાના જીવ પણ ન હાય. ગુણુ અને ગુણીને અભેદ સબધ હોય છે.
જીવે ધારણ કરેલ શરીરના કોઈ અવયવના એ જ્ઞાન ગુણુ હાઈ શકતા જ નથી. શરીરમાંથી જીવ ચાલ્યે ગયા પછી, શરીર તેના સંપૂર્ણ અવયવે સહિત પડ્યુ હાય છે. પરંતુ તેમાં ઉપરાક્ત લાગણીઓ પ્રગટાવનાર ચૈતન્યપણું હાતુ' નથી, એટસે માનવું જ પડે છે કે ચૈતન્ય એ શરીરને નિહ, પરંતુ જીવના જ ગુણ છે. કેટલાક માણસેા ઉપરાક્ત લાગણીઓને સમજવાનું, વિચારવાનું, યાદ રાખવાનું', આગળ પાછળની વાતાની મેળવણી કરવાનુ..., અમુક વાતના જીવનમાં અમલ કરવાનું, ત્યાગ કરવાનુ, એ વગેરેના નિણ્ય કરનાર તે જીવનું મગજ છે, એમ માને છે. પરંતુ આ માન્યતા ભૂલ ભરેલી છે. કારણ કે હજારા કે લાખા વર્ષોંનાં મડદાં ને પણ મગજ હોય છે. તાત્કાલિક મૃત્યુ પામેલ એક સારા વિદ્વાન બુદ્ધિશાળી મનુષ્યના મૃતદેહમાં પણુ, મગજ તે વિદ્યમાન છે. એટલે ઉપરોક્ત લાગણીઓને અનુભવવાના આ મગજના જ તે સ્વભાવ હાય તા, મૃત દેહવાળા મગજમાં એવી લાગણીઓ કેમ અનુભવાતી નથી ? વસ્તુને ગુણ સ્વભાવ કે લક્ષણ તેને જ કહેવાય કે તે તે વસ્તુમાં સદાના માટે વિદ્યમાન હોય, અને તે વસ્તુની જાત સિવાય અન્ય જાત
કે
7
