________________
૨૩૦
જૈન દર્શનમાં ઉપયોગ
ભૂત વીર્યવ્યાપાર, શુદ્ધ ભાવક્રિયા છે. અને પૌગલિક ભાવને અનુકૂલ ઔદારિકાદિ કાયવ્યાપારની સન્મુખ વીર્યની પ્રવૃત્તિ, અશુદ્ધ ભાવક્રિયા છે. શુદ્ધ દ્રવ્યકિયા, શુદ્ધ ભાવક્રિયાનું નિમિત્ત છે. માટે શુદ્ધભાવયિાયુક્ત એવી શુદ્ધ દ્રવ્યકિયાને જ, મોક્ષસાધક ક્રિયા કહેવાય. આવી મોક્ષસાધક કિયા તે ચારિત્ર અને વીર્ય ગુણની અભેદ પરિણિતવાળી જ હોય.
આ અનાદિ જગતમાં કાયિકી વગેરે અશુદ્ધ ક્રિયાની પ્રવૃત્તિથી તે સંસારવૃદ્ધિ થાય છે. પરંતુ તે જ સંસાર વૃદ્ધિ, સમિતિ-ગુપ્તિ વગેરે તથા વિનય-વૈયાવૃત્ય આદિ સલ્કિયા કરવાથી નિવૃત્ત બની રહેતી હોવાના કારણે, સંવર અને નિર્જરા રૂપ ફળને આપનારી સલ્કિયાઓને આત્માથી જીએ પોતાના જીવનમાં ખાસ અપનાવવી જોઈએ જ.
સ્વગુણને વિકાસ કરવાના હેતુએ, દરેક અનુષ્ઠાને જેમ ઉપરોક્ત રીતે દ્રવ્યશુદ્ધિ અને ભાવશુદ્ધિ પૂર્વકનાં જ હેવાં જોઈએ, તેમ તેવા સદનુષ્ઠાનેમાં વિધિશુદ્ધતાનું પણ પૂર્ણ લક્ષ હેવું જોઈએ. જેને વિધિશુદ્ધિની ઉપેક્ષા છે, કિયા તે જેવી હોય તેવી ચાલે, આ તે માત્ર કરવી જોઈએ, કંઈ ભાવ વિના નથી થતી, બહુ સૂક્ષમ રીતે વિચારીએ તો ક્રિયા જ અટકી જાય, આ રીતે બેદરકારી અને અનાદરવાળા તથા ઢંગધડા વિનાનાં અનુષ્ઠાને તે પ્રાયઃ ઉન્માર્ગનાં પોષક હેઈ, સૂત્ર અને ક્રિયાને નાશ કરનારાં બને છે. માટે માત્ર સમુચ્છિમ જીવ જેવી કાયચેષ્ટા જ કરનારાઓનાં આવાં
