________________
સંભૂતિવિજય અને સ્થૂલિભદ્ર
લિઃ પ્રભો! પણ મને લાગે છે કે માત્ર દષ્ટાંત બેસાડવા માટેજ મુનિના આચારની શિષ્ટ પ્રણાલિકાને લેપ કરવો વાજબી નથી. - સંતિઃ તાત! પૂર્વને ઇતિહાસ સ્મૃતિમાં લાવ. કુદરત કેઈ પણ આકરિમક આંચકાને સહન કરી શકતી જ નથી. ગારમાંથી વૈરાગ્યમાં અને વૈરાગ્યમાંથી શૃંગારમાં ગતિને ક્રમ એકાએક કદી હોતું નથી. એક સ્થિતિમાંથી અન્ય સ્થિતિમાં ગતિ કરવાનો નિયમ ક્રમપૂર્વક હોય છે, કશું એકાએક અને આંચકાથી બનતું નથી. કદિ અને તે તે ક્ષણિક અને અસ્થાયી હોય છે. તજેલા વિષયની શક્તિ અનુકૂળ નિમિત્તના પ્રસંગે સહસ્ત્રગુણું અધિક બળથી સતાવે છે અને છેવટે આત્માને મૂળ સ્થિતિમાં ઘસડી જાય છે. કોઈ પણ વિષય પ્રત્યેની અનાસક્તિ તેની અતિતૃપ્તિમાંથી ઉદભવતી નથી; તૃપ્તિ માત્ર તે તે વિષયને પિષણજ આપે છે. ભદ્ર! તું શંગારમાં ઊછરેલે છે. શંગારનો તું એક કાળે કીડે હતા, અને એક જ ક્ષણમાં તું શંગારમાંથી વિરાગમાં પ્રવેશ્યા હતા. આ આંચકો કુદરત કેમ સાંખી શકે ? કુદરતની સરણી ઉપર ધીમા ચાલવાથીજ બચાય છે, ઉતાવળા ચાવતાં લપસી જવાય છે, અને કૂદકો મારતાં પગ ભાંગી જાય છે. તે પગ ભાંગી બેસવા જેવુંજ સાહસ કર્યું હતું, પણ તારે પુરુષાર્થ અને પૂર્વકર્મ અપવાદરૂપ હતાં, એટલે તું બચી ગયો છે. તારા સ્થાને બીજે સામાન્ય મનુષ્ય હોત તે, તે પૂર્વના વિષયના વમળમાં પાછ કયારનાય તણાયો હોત, પરંતુ હું ગમે તેટલો પુરુષાર્થી અને સવીર્ય છે તે પણ કુદરત છેવટે નાનામાં નાનો પણ બદલો લીધા વિના તને છેડશે નહીં. જ્યાં સુધી તું શાનાં દર્શન નહીં કરે, તારા પૂર્વના વિલાસ સ્થળ ઉપર દૃષ્ટિ નહી ફેરવે, ત્યાં સુધી તારે આત્મા પશે નહીં; કેમકે હજી એ સંસ્કારોને તું એકજ ભૂંસીને નથી આવ્યો. વિરાગ ઉત્પન્ન થયા પછી ત્યાં અલ્પકાળ રહીનેપ્રબળ નિમિત્તાની કસોટીએ ચડીને અને તે પૂર્વ સંસ્કારને ભૂસીને જે આ હેત તે, આ ખેંચાણ ન હતી. પરંતુ તું છેકજ ભાગી
