________________
૧૩.
શંકાસ્પદ પાઠ
પંડિતેને અર્થ:- બહુ હાડકાવાળું માંસ અને બહુ કાંટાવાળી માછલી, તેંદુક, શેરડી, બેર, શાલ્મલિ વગેરે જેમાં ખાવાનું શેડું અને છાંડવાનું ઘણું હોય છે એ મારે ન ખપે એમ કહીને મુનિ એ ન વહારે.
પરંપરાગત અર્થ:- બહુ ઠળિયાવાળો ગર્ભ અને બહુ કાંટા –છાલવાળી વનસ્પતિ, તેંદુક શેરડી, બેર, શાલ્મલિ વગેરે જેમાં ખાવાનું શેડું અને છોડવાનું ઘણું હોય છે એ મારે ન ખપે એમ. કહીને મુનિ એ ન વહોરે.
સમીક્ષા:- બહુ હાડકાવાળું માંસ કે બહુ કાંટાવાળી મચ્છી એ અર્થ લઈએ તો એ જ અર્થ નીકળે કે બહુ હાડકાવાળું માંસ કે બહુ કાંટાવાળી મચ્છી ન લઈ શકાય. પણ થોડા હાડકાવાળું માંસ કે છેડા કાંટાવાળી મચ્છી લઈ શકાય, કારણ કે જેમાંથી ઘણો ભાગ ફેંકી દેવો પડે છે એવી શેરડી–સીતાફળ જેવી ચીજો કરતાં એ વધુ નિર્દોષ ઠરે છે. વધુ ઓછું ફેંકી દેવાના પ્રશ્ન પરત્વે જ આ પાઠનો હેતુ હોઈ એ જ અર્થ ફલિત થાય છે કે અલ્પ હાડકાં-કાંટાવાળી માંસ–માછલી કરતાં શેરડી–સીતાફળમાં વધુ પાપ છે, કારણ કે એમાંથી ઘણે ભાગ ફેંકી દેવો પડે છે.
ખાનપાનના આચાર પરત્વે આ કેવું ઊંધું શાસ્ત્ર બને છે ? મને લાગે છે કે દુનિયાના ઈતિહાસમાં આવી વિચારસરણીનો ક્યાંય જેટ નહીં મળે. આ કારણે અહિંસા ધર્મની અને એવો અર્થ શોધનારી આપણું બુદ્ધિની બન્નેની ઠેકડી થઈ રહી છે એમ મને લાગે છે.
મૂળ વાત તે એ છે કે જ્યાં મૂળમાં અર્થ જ ખોટે લેવાયો હોય ત્યાં પછી લોકે હસે એવો જ અર્થ નીકળેને ?
માટે વત્ ધ્રિયં સં યા મર્જી વ નો અર્થ બહુ ઠળિયાવાળો ફળનો ગર્ભ અને કાંટાવાળી વનસ્પતિ જ ઘટી શકે છે, અને તેથી ઓછા ઠળિયાવાળી ચીજ કરતાં શેરડી–સીતાફળમાં વધારે ભાગ ફેંકી
