________________
...ત્રણ વિનાશક ચેપી બદીએ
[ ૨૩ આત્મા થોડા કાળમાં જ પિતાને સર્વનાશ નેંતરે છે, એમાં લેશ માત્ર સંદેહ નથી. બુદ્ધિમાન પ્રાણી માટે ભવિષ્ય એ મૂખ્ય વસ્તુ છે. વર્તમાનની મેહતા ભવિષ્યની પાયમાલી ભૂલાવી દે તે તે બુદ્ધિમત્તાનું લક્ષણ નથી, કિન્તુ નિબુદ્ધિમત્તાનું વિલસિત છે. ભવિષ્યની પાયમાલી થતી હોય, તે તેવી વર્તમાનની મેહકતા સુંદર નહિ કિન્તુ ભયંકર છે. આટલે વિવેક કરી શકતો હોય તે જ બુદ્ધિમાન છે. સંસી અને અસીમાં જે કોઈ પણ જાતિને તફાવત પડતો હોય, તો તે જ છે કે-અજ્ઞી આત્માઓ કેવળ વર્તમાનકાળના નિર્વાહની ચિંતા કરે છે અને સગી આત્માઓ વર્તમાનની સાથે ભૂત અને ભવિષ્યને પણ વિચાર કરે છે. ભૂત અને ભવિષ્યનો વિચાર નહિ કરનાર જેમ સચેતન હોવા છતાં અસફી છે, તેમ વર્તમાનકાળના સુખની ખાતર ભવિષ્યનાં સુખની ઘર ખોદનારા બુદ્ધિમાન હોવા છતાં નિબુદ્ધિમાના આગેવાને છે. તત્વ એ છે કે–બાહ્ય મેહતા અને સુંદરતા આકર્ષક હોવા છતાં, તેના આકર્ષણમાં પડી આંતરિક અને સત્ય જીવનને સર્વથા વિનાશ કરી નાખે, એ પુણ્યથી મળેલી બુદ્ધિને દ્રોહ કરવા બરાબર છે.” આસ્તિકે સામે પ્રશ્ન:
આપણે અનેક વાર સિદ્ધ કરી આવ્યા છીએ કે“અવિદ્યા એ નાસ્તિકમતનું બીજ છે. અહીં કોઈ ભણેલા ભાઈને શંકા થશે કે–“આજની વિદ્યાને તમે અવિદ્યા કેમ કહો છો?” આ શંકા એમની વ્યાજબી છેકારણ કે-કઈ પણ વસ્તુનું જ્ઞાન મેળવવું એનું નામ વિદ્યા છે અને એવી વિદ્યા તે આ જમાનામાં જેટલી ઉદ્દભવ પામી છે તેટલી પૂર્વે કદી પણ
